Drijven op patentkurk Philips

Multinationals zorgen voor derde plaats op Europese innovatielijst

1 / 2

’Lightchimes’ van Philips (uit 2005): tuinverlichting die van intensiteit en kleur verandert doordat de wind erlangs waait. © FOTO RICK NEDERSTIGT, ANP

print
stuur artikel door

Nederland is veel te weinig innovatief, waarschuwde de afgelopen week het CBS maar weer eens. Maar wie even met het Europees Patentbureau belt, krijgt iets heel anders te horen.

Nederlandse bedrijven doen veel te weinig aan onderzoek en ontwikkeling. Samen besteden ze slechts 1 procent van het bruto nationaal product aan vernieuwing, terwijl dat in veel andere geïndustrialiseerde landen al gauw anderhalf keer zo veel is.

Met die waarschuwing vestigde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) opnieuw de aandacht op een eerder geuite zorg: Nederland innoveert te weinig. En dat in een tijd dat de werkgelegenheid en de economie in het algemeen juist steeds afhankelijker worden van innovatie.

Onderzoek en ontwikkeling leiden tot patenten: claims op het alleenrecht om iets nieuws te gelde te mogen maken. Dus lijkt het aantal patenten dat vanuit een land wordt ingediend een goede maatstaf voor het innovatieve karakter van dat land.

Wie dat toepast op het aantal patentaanvragen dat het European Patent Office (Epo) in München jaarlijks ontvangt, komt voor Nederland juist op zeer fraaie cijfers uit. Vorig jaar was Duitsland, zoals zovele jaren, het land met de meeste aanvragen: 24.867, op afstand gevolgd door Frankrijk met 8010. Nederland doet met 7327 patentaanvragen niet veel onder voor de Fransen.

Ons land was vorig jaar dus de op twee na grootste patentaanvrager van Europa. Die derde plaats op de ranglijst bekleedt ons land al sinds 2001, toen het aantal aanvragen vanuit Nederland voor het eerst die uit Groot-Brittannië oversteeg. De jaren daarvoor stond Nederland voortdurend op de vierde plek.

In de tien jaar van 1997 tot en met 2006 is het aantal Nederlandse patentaanvragen bovendien ruim verdubbeld. Daarmee doet Nederland het veel beter dan bijvoorbeeld Engeland, dat het aantal zag groeien van 3991 naar slechts 4721. Van een slecht innovatieklimaat lijkt in Nederland dus geen sprake.

De cijfers van het Epo vragen echter wel om twee kanttekeningen. De eerste blijkt al uit de grafiek: het aantal patentaanvragen vanuit Nederland is vorig jaar plotseling gedaald. In 2005 waren het er met 7799 nog 472 méér. Is dit het begin van een dalende trend? Een zegsman van het Epo in München denkt van niet. Vijf jaar geleden is er ook een daling geweest, en die bleek een eenmalig dipje in een verder sterk stijgende lijn.

De tweede kanttekening is dat de 7327 aanvragen van vorig jaar voor meer dan de helft zijn ingediend door één bedrijf: Philips. Dat diende volgens het Epo 3822 patentaanvragen in. DSM was in Nederland nummer twee met 456 aanvragen, gevolgd door Shell (341) en Unilever (155).

Philips is dus de innovatiekurk waar Nederland op drijft, en in dat opzicht was de waarschuwing van het CBS terecht. Het stelt dat Nederland veel te afhankelijk van multinationals is als het om innovatie gaat, en de cijfers uit München bewijzen dat. Overigens wijst Philips erop dat de cijfers enigszins geflatteerd zijn, omdat er een zekere dubbeltelling van patenten in het spel is bij het Epo. Maar dat Philips veruit de grootste leverancier van patenten is, staat vast.

Bij het concern speelt echter wel mee dat niet alle uitvindingen waarvoor het patenten aanvraagt, in Nederland worden gedaan. „We hebben in de wereld zes grote laboratoria voor onderzoek en ontwikkeling, plus nog veel afdelingen voor het doorontwikkelen van producten, waar ook uitvindingen worden gedaan”, aldus een woordvoerster. „Maar het laboratorium in Eindhoven is wel het grootste.”

Hoeveel van de 3822 patentaanvragen van vorig jaar betrekking hebben op uitvindingen die in Nederland gedaan zijn, kan Philips niet zeggen. Maar een voorzichtige schatting is wel te maken. „We hebben op dit moment 80.000 actieve patenten, en daarvan zijn er 61.000 voor uitvindingen die in Nederland zijn gedaan.”

De Nederlandse inbreng bij het Epo is dus niet geheel een Nederlandse verdienste. Maar zelfs als de helft van de patenten die Philips vorig jaar heeft aangevraagd, uit andere landen afkomstig zou zijn, zou Nederland nog op een derde of vierde plaats op de Europese innovatieladder prijken.