Werknemer floreert door zelfroosteren

Zelf je werktijden bepalen oftewel 'zelfroosteren' wordt volgens experts de trend. Bij KLM en NS experimenteren ze er volop mee, en andere ondernemingen zullen spoedig volgen.

print
stuur artikel door

Het kon niet missen: in het immer progressieve Zweden raakt zelfroosteren al aardig ingeburgerd. Maar ook Nederland krijgt er oor naar. Bij het Nederlands centrum voor sociale innovatie (Ncsi) staat het onderwerp hoog op de agenda. Daar kwamen recentelijk liefst negen Zweedse economen over hun ervaringen vertellen. „Ze waren lovend”, zegt Fredy Peltzer, die namens vakbond FNV Bondgenoten in het Ncsi zit. „Enig minpuntje was dat zelfroosteren werknemers tijd kost.”

Bij KLM wordt nu ook met het fenomeen geëxperimenteerd. Daar begeleidt Déhora Consultancy Group een proef waarbij zestig telefonisten en netwerkbeheerders grotendeels zelf mogen bepalen op welke uren ze aan de slag gaan. De luchtvaartmaatschappij geeft aan op welke tijdstippen ze werknemers nodig heeft en vervolgens vullen die het rooster zélf in. Daarbij wordt gebruikt gemaakt van het Zweedse software-programma Time Care, waarmee in het land van herkomst goede resultaten zijn geboekt.

Ben Jansen, directeur van Déhora: „Productiviteitsstijgingen van 5 tot 10 procent zijn daar niet ongewoon, omdat het aantal medewerkers precies kan worden afgestemd op de hoeveelheid werk. Daar zit ’m de voornaamste winst. Maar ook het feit dat je er tevredener personeel door krijgt, speelt een rol. Van de 200.000 Zweden die de afgelopen drie jaar van Time Care gebruik hebben gemaakt, blijkt circa 80 procent te werken op het tijdstip van hun eerste voorkeur. Daardoor verzuimen medewerkers minder.”

KLM is niet langer de enige klant van Déhora die met een vorm van zelfroosteren aan de gang wil. „We zijn momenteel met vijf grotere ondernemingen in gesprek, waarvan ik de namen nog niet kan noemen”, meldt de directeur. Daarbij is zijn adviesbureau ook aan de slag gegaan bij de Nederlandse Spoorwegen, waar conducteurs en machinisten meer inspraak krijgen in hun werktijden. Jansen: „Bij NS is Time Care niet bruikbaar, omdat die groep medewerkers altijd op dienstbasis werkt: een machinist kan immers niet na drie uur uitstappen. Zodoende hebben de spoorwegen ervoor gekozen het aantal ritten bij wijze van spreken in één grote mand te gooien, waaruit de NS’ers hun keuze kunnen maken.”

Als de proeven bij KLM en NS een succes worden, zouden veel andere bedrijven hun voorbeeld kunnen volgen, verwacht onderzoeker Jan de Leede van TNO Arbeid, dat ook in het Ncsi zit. „Het borrelt, maar de meeste ondernemingen wachten nog.” Lang hoeft dat niet te duren, verwachten zowel Jansen als De Leede. Het maatschappelijk tij is rijp voor zelfroosteren. Door de krappe arbeidsmarkt willen bedrijven zo aantrekkelijk mogelijk zijn voor werknemers. Deze hechten steeds meer aan een goede balans tussen werk en privé, terwijl van bedrijven een almaar meer dynamiek en flexibiliteit wordt verwacht. Jansen: „Die ontwikkelingen lijken haaks op elkaar te staan, maar kunnen door meer invloed van het personeel op zijn werktijden in evenwicht komen.”

Zelfroosteren is geen eenvoudig fenomeen, benadrukt Jan de Leede. Daarom gaan ze er bij TNO de komende maanden uitgebreid onderzoek naar doen. „We willen weten welke varianten er allemaal mogelijk zijn”, zegt De Leede. „Voor welke bedrijven het het meest geschikt is, en hoeveel werknemers er minimaal voor nodig zijn. Het gaat al met al om een veelbelovende ontwikkeling, die nog gestalte moet krijgen.”

„Zelfroosteren is niet altijd voor iedereen geschikt”, zegt Paula van Hoorik van TNO. „In de jaren zeventig, toen werknemers meer inbreng kregen, werden de zogeheten zelfsturende teams het bos ingestuurd. Dat pakte niet goed uit. Heldere kaders zijn een noodzaak. En zelfroosteren werkt alleen als het management het écht wil. Als er op details in plaats van op op resultaat wordt gestuurd, loopt het ook mis.”

Van Hoorik begeleidde bij Kopiers Nederland (KN) het project ’adaptief plannen’. Daarbij werden de tachtig monteurs van KN niet langer via een callcenter aangestuurd. Ze kregen via een ’handcomputertje’ door uit welke klussen ze die dag konden kiezen. Van Hoorik: „Het project is een succes. KN heeft tevredener klanten nu de monteurs direct contact met ze hebben. Doordat de monteurs bellen voordat ze langskomen, worden problemen niet zelden aan de telefoon opgelost. Dat scheelt arbeidsuren.”