Eetfabels nog niet ontrafeld

• 
• 1 / 2
• 

   

Een boek dat claimt de waarheid over voedsel te onthullen. Maar het eind van alle fabeltjes is nog lang niet in zicht.

De voedingswetenschap is jong. Pas een jaar of veertig, vijftig wordt uitgebreid onderzoek gedaan naar wat wij in onze mond stoppen en wat ermee gebeurt in het lichaam. Die kennis groeit zienderogen. Steeds dieper duiken wetenschappers in onze voeding. Elke dag schrijven media wel over weer nieuwe ontdekkingen. Maar wat is waar? De BBC-serie The Truth about food belooft ons de waarheid te vertellen. Het boek dat bij de serie hoort verscheen gisteren in het Nederlands: Eerlijk over eten.

Eerst het goede nieuws: het boek ziet er prachtig uit. De vormgeving is mooi met terughoudend en doelmatig kleurgebruik, de foto’s zijn weliswaar schaars maar ogen magnifiek. Het is in simpele taal geschreven, dat maakt het uitermate leesbaar. Waar jargon onvermijdelijk is, wordt dat in een apart kader – de jargonbreker – uitgelegd. De indeling is overzichtelijk, met de vele tips netjes gerangschikt en in heldere kaders.

Het aangesneden onderwerp, het effect van voeding op je lichaam, wordt zo zeer aanschouwelijk neergezet. Het is eigenlijk de 6-delige tv-serie maar dan op papier. Dat resulteert in een indeling in 6 hoofdstukken, waarvan de titels onmiskenbaar de modieuze en snelle televisie-aanpak ademen: Zo blijf je gezond, Zo blijf je slank, Zo voed je je kind op, Zo word je sexy, Zo word je de beste en Zo blijf je jong en aantrekkelijk.

Deze nogal stellige titels worden steevast gevolgd door een zeer pakkende opening van de hoofdstukken. ,,Het is maandagochtend. Je dacht dat het kon, onbeperkt wijn drinken op zaterdagavond, maar nu heb je er spijt van. Het lange, gezellige weekend is voorbij; je bent laat naar bed gegaan, hebt zwaar gegeten, veel gelachen en je bent niet streng voor jezelf geweest. De dagelijkse routine heb je even terzijde geschoven, evenals je gezond verstand. Komt je dit bekend voor?’’ Zo begint een hoofdstuk over ontgiften. Een hoofdstuk over culinair genoegen komt zo binnen: ,,Over een paar uur komt de man of vrouw van je dromen bij je eten. Tijd voor je verleidingschecklist: kaarsen – in de aanslag, romantische muziek – speelklaar, wijn – champagne natuurlijk, in de koelkast. Maar wat ga je koken? Welk eten brengt jullie beiden in de stemming? Waarom niet beginnen met oesters? Zo vers en zo vlezig mogelijk, besprenkeld met witte-wijnazijn en glanzend in het kaarslicht.’’ Je moet dan sterk in je schoenen staan om niet door te lezen.

Dit appèl op diep menselijke trekjes kun je als te popi wegzetten en de focus op de lekkere voedingsonderwerpen een stevige knieval voor de kijkcijfers vinden. Maar als die aanpak ervoor zorgt dat mensen wijzer worden en zorgvuldiger hun menu kiezen is dat mooi meegenomen. En passant wordt er namelijk veel meer informatie gegeven over bij voorbeeld chocola en knoflook dan de kopjes ’Chocolade – de liefdesdrug?’of ’Knoflook: de natuurlijke viagra?’ doen vermoeden.

Het boek beperkt zich ook niet tot dit soort onderwerpen. Er worden regelmatig zaken tegen het licht gehouden die bij consumenten als onwrikbaar bekend staan. Hoe staat het, bijvoorbeeld, met de suikerkick die zo rond vier uur ’s middags nodig zou zijn. Of: heb je echt wel elke dag twee liter water nodig zoals voedingsgoeroes ons regelmatig vertellen? Moet je echt de koekjes voor je snoepgrage kinderen verstoppen? En: hoe staat het met omega-3-vetzuren, de nieuwe lieveling van de voedingsmiddelenindustrie, die dit stofje overal in stopt?

Het slechte nieuws is dat dit boek wel een erg grote broek aantrekt. ’De waarheid over eten’, zoals de Engelse titel luidt, is al een forse claim. ’Niets dan de waarheid onthult het boek’, zoals flaptekst en inleiding van de Nederlandse vertaling ronkend melden, gaat wel erg ver. Natuurlijk wil je de consument, die zo langzamerhand door alle aandacht voor en overdadige informatie over voeding niet meer weet wat goed voor hem is, een gids bieden. Maar als je die gids dan poneert als ’het eind aan alle fabeltjes’ val je in je eigen kuil. Dat telt des te zwaarder omdat de tv-serie en het boek zijn gemaakt onder auspiciën van de doorgaans gezaghebbende BBC. De schrijfster en programmamaakster Jill Fullerton-Smith werkt er op de wetenschappelijke afdeling.

De eigen experimentjes die aan het eind van elk hoofdstuk worden beschreven om het vooraf gemelde te onderbouwen, zijn ongetwijfeld leuk om te zien en in ieder geval lekker om te lezen, maar wat zegt het uiteindelijk over de waarheid? Zo wordt de werking van omega-3 uitgetest op tien Londense taxichauffeurs. Twaalf weken lang krijgen ze een flinke portie omega-3 toegediend om te kijken of hun geheugen verbetert en hun stress vermindert. Dat was het geval. Op de vraag ’Waarom eten we te veel?’ werd aan twee tafels met elk vijftien mensen een kippenboutexperiment gedaan. Aan één tafel werden de botjes direct weggehaald, aan de andere tafel bleven de afgekloven botjes liggen. Aan die laatste tafel werd minder gegeten. Maar wat bewijst het nou als je gedurende korte tijd met een handvol mensen een proef doet?

De kennis over voedsel is de afgelopen decennia flink toegenomen. Echter: hoe groter de kennis, hoe meer we er achter komen dat we eigenlijk nog weinig weten.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.