Ontwikkelingshulp is verre van volwassen
De hulprelatie met Bolivia is lang, maar leverde weinig op.© FOTO AFP
Gerelateerde artikelen
Dossier
Kijk eens met onafhankelijke blik naar ontwikkelingshulp. Dan kan het misschien beter.
De evaluatie van Nederlandse ontwikkelingshulp gaat mank. Nodig is onafhankelijk onderzoek om inzet en resultaten goed te kunnen beoordelen. Dat kan leiden tot een andere, meer volwassen relatie met ontwikkelingslanden.
Paul Hoebink betoogt op Podium (8 december) ondermeer dat onderzoek van Buitenlandse Zaken ’een eerste stevig houvast’ zou bieden om het effect van ontwikkelingshulp goed te kunnen beoordelen. Maar het probleem is juist dat BZ belanghebbende partij is, en dus per definitie niet geschikt om dergelijk onderzoek uit te voeren. Het systeem van ontwikkelingshulp en onderzoek naar resultaten zit gevangen in het onderlinge belang waarbij continuering centraal staat en niet zozeer kritische evaluatie.
Dat is ook logisch. Om opnieuw ontwikkelingsprojecten te kunnen uitvoeren, moet in dit geval BZ projecten evalueren op een wijze die aantoont dat er daadwerkelijk resultaten zijn geboekt. Dat is geen kwade opzet maar het gevolg van de terechte verantwoordingsplicht: wij steunen pas projecten als er resultaten getoond kunnen worden en die bouwen we bij de aanvraag alvast in zodat we budgetverantwoord kunnen toewijzen.
Dat evaluatief onderzoek in weinig gevallen leidt tot beëindiging van projecten laat zich dus raden. Een mooi voorbeeld daarvan is het CBI, een agentschap van BZ dat zich richt op de bevordering van de export uit een aantal geselecteerde (ontwikkelings)landen. Een daarvan is Bolivia. De relatie met de Nederlandse ’ontwikkelingshulpindustrie’ duurt al 40 jaar duurt en heeft niet tot enige substantiële verbetering van de Boliviaanse economie heeft geleid. Geen enkele reden voor BZ om kritisch te kijken naar de activiteiten van zijn agentschap ter plekke.
Het voorbeeld laat in de kern zien waarom de hulpindustrie een eigen dynamiek heeft gekregen die ontwikkeling eerder in de weg staat dan ondersteunt. En daar is wel degelijk onderzoek naar gedaan. De Amerikaanse economen Raymond Fisman en Edward Miguel laten in het boek ’Economic gangsters’ (2008, Princeton University Press) overtuigend zien op welke wijze corruptie, geweld, armoede en ontwikkelingshulp samenhangen. Ze tonen ook op welke wijze die spiraal doorbroken kan worden met het voorbeeld Botswana: als de regering het heft in eigen hand neemt en haar inkomsten uit diamanten gebruikt voor het welzijn van de eigen bevolking.
De Amerikaanse onderzoekers ondersteunen het betoog van de Zambiaanse econome Dambisa Moyo. Die houdt de ontwikkelingsindustrie een pijnlijke spiegel voor. Geen middel wordt dan ook geschuwd om haar persoonlijk in diskrediet te brengen: ze overdrijft, ziet er te glamarous uit enzovoorts.
Als Afrikaanse landen in staat gesteld worden om de wereldmarkt te betreden met hun producten en daarbij profiteren van kennisuitwisseling met westerse bedrijven, dan kan het heel snel gaan met de ontwikkeling. Zo laten Ghana, Mozambique en Oeganda groeipercentages zien van rond de 6 procent.
De Chinese bemoeienis met Afrika kan dan ook een blessing in disguise zijn, net als die van onze eigen bloementelers in Kenia die bijdragen aan export en werkgelegenheid zonder verdere bemoeienis van het agentschap voor exportbevordering CBI.
Dat dergelijke instellingen zichzelf hebben overleefd toont de activiteiten in Zuid Afrika aan: een land waarin een grote multinational van eigen bodem zelfs in staat is een Nederlands biermerk over te nemen. De Zuid-Afrikanen hebben echt geen exportbevordering nodig, maar een regering die verder gaat op de goede weg om de welvaart in het land te spreiden en te bevorderen door een gezonde economische politiek.
Goed en onafhankelijk onderzoek kan verder onderbouwen op welke wijze een ontwikkelingspolitiek vorm kan krijgen die hulpvragende landen serieus neemt door een volwassen relatie met ze aan te gaan. Daarbij zou de kern kunnen zijn op welke wijze wij (economisch) profiteren van elkaars kennis, grondstoffen en markten. Daar valt nog heel wat te onderzoeken.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Sybe Rebel, was betrokken bij enkele ontwikkelingsprojecten en eigenaar van consultantbedrijf in Zuid-Afrika
Reacties (21)
Ontwikkelings-samenwerking blijft een (leer-)proces met meetpunten. Het beste onafhankelijk te evalueren. In het evaluatie-team moet vooral ook de "vraagzijde" - voor ieder van de 5 continenten is dat verschillend! - vertegenwoordigd zijn. Onze "anders ontwikkelde partners" zijn overigens zélf verantwoordelijk voor hun eigen ontwikkeling & aanpak "bottem-up" en "top-down", aangestuurd door een verantwoordelijke midden-klasse via coachend leiderschap. Het realiseren van infrastructuren op alle gebieden is daarbij wezenlijk! Daarbij heeft onderwijs op alle niveau's, incl praktische training, de aller hoogste prioriteit.
Alexander J.F.Heydendael, Aix-en-Pce op 03-01-2010, 21:48
Ik ben het eens met het artikel. Eerlijk, onafhankelijk en diepgaand onderzoek met duidelijke conclusies. Niet BZ sparen, noch de afrikaanse ministers.
Ik ben voor hulp maar tegen budget steun. Overheden in Afrika zijn extreem zwak en corrupt. Democratie is hier een farce. Geld geven aan deze overheid is als geld geven aan de maffia voor de ontwikkeleing van Sicilie. Het is eigenlijk schandalig dat het gebeurd. Als Nederland geld geeft en wil dat de steun van de bevolking voor ontwikkelingshulp blijft, dan moet er directe controle zijn op de uitgaven en de resultaten.
sssanou, burkina op 27-12-2009, 19:00
Dit stond 16 november in TIME:
'Het klopt dat westerse landen, ontwikkelingsorganisaties en de FAO de landbouw in ontwikkelingslanden hebben verwaarloosd, waardoor de plattelandseconomie is bezweken onder de bevolkingsgroei(dankzij gezondheidsprogramma's, beter drinkwater, enz waar zoveel ontwikkelingsgeld in is gestopt). Dit is de voornaamste reden waarom 50 jaar ontwikkelingshulp niet werkte in Afrika. Maar ook de voedselhulp, de handelsbarrieres en het landbouwbeleid van de EU en de VS hebben de Afrikaanse landouw kapot gemaakt. En zolang dat niet verandert, blijft alles hetzelfde, dankzij westers egoïsme en kortzichtigheid'.
René, Maarssen op 19-12-2009, 13:44
Tot nu toe heeft de westerse ontwikkelingshulp alleen maar een contraproductief resultaat opgeleverd. Het moet dus anders. Veel beter is het afschaffen van het ministerie en in plaats daarvan ervoor te zorgen dat individuele mensen hier contacten kunnen opbouwen met individuele mensen daar. Dat levert geen clash of civilizations op, maar juist een mogelijkheid om echt kennis van standen van zaken uit te wisselen. Schaf de een-procent-drempel voor het geven van giften af en maak het mogelijk dat mensen elk jaar drie procent van hun belastbaar inkomen mogen aftrekken. Succes verzekerd en een hoop trammelant in één klap opgelost.
F.M. Vermeulen, Roosendaal op 17-12-2009, 15:42
De oude Chinezen zeiden het al : Geef een hengel, maar geen vissen en gedurende 50 jaar geven wij uitsluitend vissen of komen er zulke bespottelijke ideén als van bert Koenders om abrikozenbomen in Afghanistan te poten om daarmee de opiumteelt tegen te gaan. 50 jaar storen in ene bodemloze put zoals " Steun Moegabe, koop Nestle" een artikel d.d. 2 oktobre 2009 op geennieuws dot com, waarin de corruptie en daarmee ondoenelijkheid van deze sociaal democratische ellende wordt aangetoond. Gewoon de handen uit mouwen, kort krediet en als dat niet helpt, dan stoppen !
henk van straaten, Parijs op 17-12-2009, 15:42
Ik ben het helemaal eens met "opmerker" uit Bilthoven. Woonde 30 jaar geleden in een ontwikkelingsland, Rhodesie. Kwam daar wel eens in kontakt met missieposten, mensen die goed werk deden, beter zelfs, dan alleen maar geld geven, maar ook probeerden mensen te ontwikkelen. Op het moment dat deze posten verdwenen, ging alles weer verkeerd. Back to the trees. Je kunt mensen uit 1500 niet integreren in 2000 ! Buiten het feit dat als mensen van welk ras dan ook, geld krijgen om niets te doen, alle incentives verdwijnen om maar iets te presteren. Lees eens op geen nieuws.com: steun Mugabe steun Nestle
cathy, lyon fr. op 17-12-2009, 14:11
Allereerst is een geestelijke herleving nodig binnen religies om de opofferingsspirit op te wekken, ten einde de derde wereld echt te helpen.
Vervolgens is een derde wereld dienstplicht nodig, naast een sociale dienstplicht alsmede naast de bestaande militaire en een politie ondersteundende dienstplicht.
Vele andere problemem worden dan tegelijkertijd opgelost!
deJong, Vlaardingen op 17-12-2009, 14:07
Opvallend weer hoe alle ontwikkelingshulp op één hoop wordt gegooid. De auteur hierboven heeft het toch echt vooral over de hulp die de Nederlandse regering geeft aan haar 36 partnerlanden (regeringen in het zuiden dus), 40% het totaal budget. Maar er zijn andere kanalen, zoals via de VN, Wereldbank, via particuliere hulporganisaties etc. Maak nou eerst eens dat onderscheid. Het is gewoon niet logisch alles over één kam te scheren. En voordat je al die ferme conclusies trekt, weet dan dat landen als Ghana en Mozambique altijd veel ontwikkelingshulp hebben gekregen. Hoe rijm je dat dan met die mooie groeicijfers die de auteur noemt?
Gerard Hoff, Amsterdam op 17-12-2009, 12:09
Verder onderzoek is niet nodig; te veel is onderzocht zonder aktie.
Het vraagstuk is eenvoudiger dan het wordt voorgesteld.
Alle ontwikkeling in de zin van economische,sociale en politieke verbetering is alleen mogelijk als een een volk een basisconsensus heeft bereikt over hoe ze hun samenleving willen inrichten.
Als die overeenstemming er is kan er infrastructuur worden opgebouwd op basis waarvan een land zich zelf -met de nadruk op zelf- kan ontwikkelen.
Infrastructuur is hier: bestuur, rechtspraak,handhaving, communicatie , transport en vooral enige politieke stabiliteit.
Zonder deze zaken komt er- ondanks hulp- geen ontwikkeling.
opmerker, bilthoven op 17-12-2009, 11:24
@ Hans Meier. OK. Bedankt. Ik begrijp het nu een stuk beter.
Bukowsky, Santiago op 17-12-2009, 09:09
@ Bukowsky. Toen het Instituto Técnologico (IT), nu Infocal (infocalcbba.edu.bo). Infocal, dat gefinancierd wordt met geld van de arbeiders van bedrijven hier, heeft de infrastructuur van het IT begin jaren negentig overgenomen. Het IT heeft vele bekwame technici afgeleverd maar in Bolivia kostte het twintig jaar voordat het bedrijfsleven inzag dat dit hun eigen belang dient! Vorig jaar kwam, op uitnodiging van zijn oud leerlingen, de man die alles begon uit Nederland hier op bezoek. Hij wist niet wat hij zag. Op lange termijn heeft hij volkomen gelijk gekregen. Nu denk ik dat hij ook op korte termijn gelijk had maar het niet kreeg.
Hans Meijer, Cochabamba, Bolivia. op 16-12-2009, 16:09
@ Hans Meier: Over welk projekt praat u hier? En is veertig jaar niet erg lang?
Bukowsky, Santiago op 15-12-2009, 21:38
Ik onderschrijf, net als Ben in Lelystad, ook het boek van Moyo. Een typerende korte uitspraak van haar is: ontwikkelingshulp is geld van arme mensen uit rijke landen geven aan rijke mensen uit arme landen. Maar om haar en anderen zand in de ogen te strooien is de klimaattop de gelegenheid bij uitstek om gewoon toch als voorheen door te gaan.
katja, groningen op 15-12-2009, 21:33
1) Paul Hoebink (2009), A Matter of Dishonesty. A Review of: Dambisa Moyo Dead Aid: Why Aid is Not Working and how There is Another Way for Africa CIDIN, Nijmegen. ru.nl/cidin/research/publications_cidin/
2) In Bolivia werd mij verteld dat president Evo Morales met behulp van steun uit Nederland, o.a. dankzij mijn maandelijkse bijdrage aan de Novib :-)), aan de macht gekomen is. Bij de verkiezingen deze maand kreeg hij 64% van de stemmen.
3) Het project waar ik begin jaren 70 in Cochabamba aan meewerkte was in de jaren 80 dood. In de jaren 90 bloeide het op en nu na 40 jaar groeit en bloeit het als nooit tevoren. Hoe meet je dit effect?
Hans Meijer, Cochabamba, Bolivia. op 15-12-2009, 16:13
Ik heb maar 1 naam: Dambisa MOYO. zij heeft een boek geschreven over hoe het echt in elkaar zit. Ze is ook vaak geïnterviewd. Ze gaat je ogen openen. Echt een aanrader over deze onderwerp.
Ben, Lelystad op 15-12-2009, 16:13
"Zo laten Ghana, Mozambique en Oeganda groeipercentages zien van rond de 6 procent".
Blijft nog wel de vraag wie daar in Ghana, Mozambique en Oeganda beter van worden: arme mensen, of een bovenlaag die toch al rijk was en waarvan de arme landgenoten weinig goeds kunnen verwachten?
JW, IJmuiden op 15-12-2009, 14:01
...En steeds meer Afrikanen "lijden" aan overgewicht...
Krolll, Haarlem op 15-12-2009, 14:01
Zolang de ontwikkelingshulp niet in staat is de corruptie te stoppen is het dubbel navrant dat de bevolking , voor wie de hulp bedoeld is, er niet van kan profiteren en zich alsnog in grote getale meldt aan de poorten van Europa en Europa dus ook hiervoor de beurs moet trekken.
Marie, DC op 15-12-2009, 13:59
Prettig dat de schrijver spreekt van ontwikkelingshulp in plaats ontwikkelingssamenwerking. Vaak werd er immers nauwelijks samengewerkt maar was het gewoon eenzijdige hulp, vaak werd er niet samengewerkt maar tegengewerkt, en vaak was ondanks alle goed bedoelingen van ontwikkeling ook geen sprake. In landen met een hoog geboortencijfer is ontwikkelingshulp niet meer dan dweilen met de kraan open. We moeten stoppen met deze immense geldverspilling. Mensen met andere culturen en religies moeten we als volwassen mensen benaderen en hen eindelijk eens zelf verantwoordelijk stellen voor de gevolgen van hun gewoontes en religies.
Hans, Amsterdam op 15-12-2009, 13:21
Een artikel dat uit mijn hart gegrepen is.
Wat zou het een verbetering zijn als er iets van zou kunnen doordruppelen naar de besteding van ontwikkelingshulp
Jan, Den Haag op 15-12-2009, 10:04
Ik heb de indruk dat er zolangzamerhand wel genoeg is onderzocht. Het beste middel tegen alle kwalen van ontwikelingshulp en ontwikkelingssamenwerking is zaken doen en hard werken. Alle cultuurfilosofen, sociologen, anthropologen, psychologen, sociaal werkers en goedbedoelende helpers van de mens in nood moeten weg.
Bukowsky, Santiago op 15-12-2009, 09:54
Plaats een reactie
Stuur artikel door