In de kerk kan het nog best wat duurzamer

David Ketel en Christa Heyting in de Bennekomse Brinkstraatkerk. Die kerk heeft zich nog niet aangemeld voor de verkiezing van groenste kerk, maar zou een goede kans maken. Elk jaar verzamelt ze de biologische oogst uit volkstuinen en verkoopt die op het kerkplein. De opbrengst gaat naar het Klimaatfonds. Afgelopen jaar bedacht ze het project Klimaatboom. Bennekommers konden ideeën voor besparingsacties op een briefje schrijven en aan de boom plakken. De groep gaat inventariseren welke kerkelijke gronden geschikt zijn voor plaatsing van windturbines.© JÖRGEN CARIS, TROUW

Hoe groen zijn de kerken? Een werkgroep uit Bennekom trekt het land in om kerkgebouwen door te meten op energieverbruik. Het kan makkelijk wat zuiniger.

Het is alweer zes jaar geleden dat David Ketel het energieverbruik van zijn eigen Brinkstraatkerk in Bennekom aan de orde stelde. Toen kwam hij aan met een enorm apparaat, dat in kassen wordt gebruikt om temperaturen en luchtvochtigheid te meten. Het ding maakte irritante tikgeluiden tijdens de dienst. Nu verstopt zijn werkgroep Kerk en Energie kleine witte doosjes met een intern geheugen in lampen of achter het orgel. Zelfs in de nok. Willem van Raamsdonk glimt. In zijn eigen kerk hing hij met een brandweertuigje in een stellage. „Het lijkt een saaie klus, dat klimaatonderzoek. Maar ik heb al heel wat klimpartijen uitgehaald. Ik vind het prachtig.”

Kerken hebben een lange ervaring in armoedebestrijding en ontwikkelingshulp. „Het feit dat de arme landen het meest lijden onder klimaatverandering is ook een belangrijke drijfveer van kerkelijke milieugroepen”, vertelt Ketel, vroeger bioloog bij de Wageningse universiteit.

Toch kan het allemaal wel wat duurzamer, in de diensten en in de dagelijkse praktijk. „Je zou veronderstellen dat gelovigen zich druk maken om het behoud van de aarde, maar dat valt tegen”, vindt Ketel. Energieverbruik is zelden een onderwerp voor kerkbesturen.

Grote en hoge gebouwen zijn lastig te verwarmen. Maar als de werkgroep de gegevens van drie weken op een rij zet, ziet ze precies waar warmte weglekt, of hoe lang het duurt voor een ruimte afkoelt. Ketel: „Comfort inleveren is niet aan de orde, we jagen geen mensen de kerk uit. We hebben ontdekt dat het weinig verschil maakt of de verwarming op 20 of op 16 graden staat. Warme lucht stijgt op en gaat als koude lucht naar beneden, stook je harder dan krijg je meer turbulentie en klagen mensen over tocht.”

Vooral in de uren dat de kerk leeg staat, valt er te besparen. De optimale temperatuur ligt rond de tien graden, weet Ketel. De angst dat orgels daaronder lijden, is niet terecht. „Die gaan eerder kapot door te hoge temperaturen, sterke schommelingen of een lage luchtvochtigheid.”

De monumentale Lebuinuskerk uit Deventer bleek met zijn dikke muren en beschilderde plafond meer warmte binnen te houden dan een jaren ’50-kerk in Eefde. Die laatste werd verwarmd met hete lucht. Ketel: „Die warmte ging als een raket omhoog, in de nok was het 35 graden.” Bij de Lebuinus viel haast niets te verbeteren. Stoelen staan op een verhoging met vloerverwarming. Stralingswarmte werkt altijd beter dan hete lucht, zegt Ketel. „Er zijn tegenwoordig zelfs kerkbanken met verwarmingselementen op de gevoelige delen, zoals enkels en nek.”

: FOTO?S JÖRGEN CARIS, TROUW

Stralingswarmte werkt beter dan hete lucht.

De werkgroep wil niet drammerig doen, zegt lid Christa Heyting: „Duurzaam denken is leuk, maar je hoeft niet meteen je leefwijze te veranderen of op een houtje te gaan bijten. Zelf heb ik het aquarium in mijn slaapkamer opgedoekt. Daar keek niemand naar.” Ga op kierenjacht in huis, stelt Van Raamsdonk voor. „Het leeft toch plezieriger zonder tocht?”

De gemeente Ede heeft de werkgroep gevraagd om ook scholen en sporthallen aan een inspectie te onderwerpen. Ketel: „Kerken zijn misschien een beetje naar de marge van de samenleving gedrukt, maar bij ons blijkt dat ze nog best een voorbeeldfunctie kunnen hebben.”

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.