Schone grond naar de Biesbosch

Bodemsanering: De Rijn heeft in het verleden vervuild slib achtergelaten

Voor de schoonmaak gelden strenge regels omdat de Biesbosch onderdeel is van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) die natuurgebieden verbindt. © Rijkswaterstaat

Een van de grootste saneringen van Nederland begint vandaag. De Biesbosch krijgt schone grond uit de verderop gelegen Jongeneele Ruigt.

Staatssecretaris Tineke Huizinga (verkeer en waterstaat) zet vandaag de schaar in een ’ecologisch’ lint, gemaakt van biezen en ander materiaal, afkomstig is van de natte gronden van de Biesbosch. In het natuurgebied begint een bijzondere sanering. De komende jaren wordt maar liefst 0,6 miljoen kubieke meter ernstig vervuilde specie uit de Dordtse Biesbosch verwijderd, en daarvoor in de plaats wordt 0,7 miljoen kubieke meter schoon afdekmateriaal teruggestort. De totale oppervlakte van het saneringsplan bedraagt 700 hectare en dat is daarmee een van de grootste van Nederland.

Wie met de kano over de brede kreken ten noorden van het Hollands Diep vaart, zal zeggen: niks aan doen. Oude wilgen rusten met hun kruin in het water. Bevers laten sporen na op de bast. Een zeearend zweeft over de rietlanden. En reeën zwemmen van oever naar oever. Maar onder dit tafereel huist een vuilnisbelt vol zware metalen die het bodemleven verontreinigt, de vissen vergiftigt en uiteindelijk de viseters: dier én mens – want in de Dortse Biesbosch zijn nog beroepsvissers actief.

De verontreiniging van dit deel van de Biesbosch is een historische, zegt Alwin Nijhuis van Rijkswaterstaat. „De Rijn heeft in het verleden vanuit Frankrijk en Duitsland, maar natuurlijk ook vanuit Nederland vervuild slib afgevoerd en hier in de Biesbosch achtergelaten. Tegenwoordig is het rivierslib veel schoner, en het mooie is dat dit op veel plaatsen de oude verontreinigingen heeft afgedekt, zodat de gifgrond tussen kleilaag en schoon slib wordt vastgehouden. De natuur heeft hier zelf gesaneerd”, zegt Nijhuis.

Maar dat geldt niet voor alle plekken. De Dordtse Biesbosch is voor dat schone slib onbereikbaar, en daarom is menselijk ingrijpen noodzakelijk. Dit deel kan ook niet zomaar worden afgegraven,omdat diepere geulen en kreken de waterhuishouding ontwrichten. Een deel van het gif zit eenvoudigweg te diep en is voor graafmachines onbereikbaar. Daarom wordt voor de sanering slechts de bovenste laag weggehaald, en wordt de dan nog aanwezige vervuilde speciebodem bedekt met schone grond, zoals de rivier dat zelf al op veel plekken heeft gedaan. De geulen en kreken houden zo hun oorspronkelijke diepte.

De vraag was echter waar Rijkswaterstaat zo’n 0,7 miljoen kubieke meter schoon afdekmateriaal vandaan moest halen. Het antwoord werd deels gevonden in de polder Jongeneele Ruigt, een paar kilometer stroomopwaarts, in het Sliedrechtse deel van de Biesbosch. Deze polder van 45 hectare wordt nu afgegraven en ’teruggegeven aan de natuur’. De Jongeneele Ruigt wordt zo een waterberging voor de rivier, met een flinke natuurwaarde en een kreek om te kanovaren, zodat het gebied ook een beperkte recreatieve waarde krijgt.

Het afgraven en weer bijstorten van de grond lijkt een enorme ’groffe’ aannemersklus die met wat flinke baggerschepen tot een goed einde wordt gebracht. Maar dat is het niet. De uitvoerders zullen eerder de souplesse van een chirurg moeten hebben. „Het Nationaal Park maakt onderdeel uit van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) die natuurgebieden in Nederland verbindt en waarvoor strenge wetgeving geldt”, zegt projectmanager Marjolein van Ruler van Rijkswaterstaat. „Daarnaast wordt het onderdeel van Nature 2000, waardoor het Europese bescherming geniet. Daarom gelden er allerlei bepalingen die het natuurgebied bij sanering moeten beschermen.”

Zo hebben al in 1996 de eerste bodemonderzoeken plaatsgevonden, en zijn de afgelopen jaren tientallen beverburchten in kaart gebracht. „Het personeel moet op dertig meter afstand van die burchten blijven, en op honderd meter in het paarseizoen. Daarnaast mogen ze alleen kleine vaartuigen gebruiken en moeten ze rekening houden met het broedseizoen van de vogels, en het paarseizoen van bepaalde vissoorten. De oevers en smalle kreken saneren we niet, omdat dit meer schade aanbrengt dan profijt oplevert. ”

Van een ’snelle’ sanering zal dan ook geen sprake zijn. Pas in 2013 wordt de schone Dortse Biesbosch opgeleverd, als de natuur tenminste een beetje meewerkt.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.