Eenzaam, breekbaar en onbereikbaar
© Trouw
In het bejubelde debuut van Paolo Giordano sluiten twee eenzame pubers vriendschap. Maar hun jeugdervaringen staan een echt contact in de weg. Dat deze roman in Italië zo'n enorm succes is, hoeft niemand te verbazen, schrijft Ronald de Rooy.
Nog voor je erin begint, fascineert deze roman al door de mysterieuze titel en door de verstilde, priemende blik van de omslagfoto, een intrigerend zelfportret van een jonge Nederlandse fotografe (meer van haar werk op rooze.deviantart.com) dat ook voor het Italiaanse origineel is gebruikt.
De beide hoofdpersonen, Alice en Mattia, hebben in hun kinderjaren een traumatische gebeurtenis meegemaakt die hun ziel diep heeft verminkt. Voor Alice waren het de verplichte skilessen. Haar vader koesterde grote verwachtingen van de sportieve prestaties van zijn doch-ter. „Laat zien wie je bent en wat je waard bent”, schreeuwde hij onophoudelijk, maar voor de tengere Alice was elke les een marteling.
Vaak deed ze het in haar broek en op een mistige januariochtend in 1983 kon ze van spanning en angst zelfs haar poep niet ophouden. Uit schaamte probeerde ze naar huis te vluchten, maar ze tuimelde meters naar beneden en brak haar been. Niet in staat om zich te bewegen en bang voor wolven raakte ze buiten bewustzijn. Een onwillig, slepend en soms gevoelloos been zal haar altijd aan deze zwarte dag blijven herinneren.
Mattia’s kinderjaren werden overschaduwd door zijn geestelijk gehandicapte tweeling-zusje Michela op wie hij altijd moest passen en voor wie hij altijd verantwoordelijk werd gehouden. Mattia kreeg zo nooit vriendjes en werd voortdurend geplaagd. Wanneer hij, uit medelijden, toch eens een keer wordt uitgenodigd voor een feestje laat hij zijn zusje een paar uur achter op een bankje bij de rivier. Een fatale beslissing, want bij terugkeer is Michela verdwenen. Nooit zal ze worden teruggevonden.
Deze gebeurtenissen slaan diepe wonden in de levens van Alice en Mattia. Mattia trekt zich terug in een wereld van getallen waar hij geen enkel mens toelaat. Regelmatig snijdt of verbrandt hij zijn handen en armen. Alice leeft in voortdurende onzekerheid en straft haar lichaam steeds heviger door niet te eten. Deze vormen van zelfverminking krijgen nooit de volle aandacht in de roman, maar door hun vanzelfsprekende, routinematige karakter wordt hun vernietigende aanwezigheid des te overtuigender en des te schrijnender neergezet.
De twee gebroken, eenzame pubers ontmoeten elkaar op de middelbare school, voelen zich tot elkaar aangetrokken, maar hun toenadering is gedoemd te mislukken. Tijdens zijn studie wiskunde beseft Mattia dat hij en Alice zijn als tweelingpriemtegallen, ’alleen en verloren, vlak bij elkaar, maar niet dicht genoeg om elkaar echt aan te raken’. Alice voelt hetzelfde: „Mattia en zij waren verbonden door een onzichtbare, elastische band die schuilging onder een hoop onbenulligheden, een band die alleen kon bestaan tussen twee mensen zoals zij: twee mensen die hun eigen eenzaamheid in de ander hadden herkend.”
Persoonlijke identiteit steunt op verleden en herinneringen, maar ook op plannen, beloftes en dromen over de toekomst. Het tragische van Alice en Mattia is dat ze door de trauma’s uit hun kinderjaren in het verleden leven en de weg naar de toekomst telkens afgesloten vinden.
Alleen bij elkaar voelen ze een geheimzinnige band, maar op belangrijke momenten kunnen ze hun gevoelens nooit onder woorden brengen om deze band te bestendigen. Alice is de enige aan wie Mattia, veertien jaar na het fatale voorval, het geheim van zijn tweelingzus vertelt, maar het lukt hem niet om ook zijn gevoelens over Alice onder woorden te brengen: „Hij had dat nooit tegen haar gezegd. Als hij zich voorstelde hoe hij dat aan haar ging opbiechten, verdampte het dunne laagje zweet op zijn handen helemaal en was hij zeker tien minuten niet in staat welk onderwerp dan ook aan te snijden.” En zo blijft hun beider leven een vlucht uit het moment, uit de werkelijkheid. Mattia kan alleen leven in de abstractie van de wiskunde, Alice probeert met fotografie het leven te verstillen en te beheersen.
Wat zijn de redenen van het overdonderende succes van deze debuutroman? Een deel ervan is misschien te verklaren uit de exacte wetenschappelijke vorming van de auteur. De schijnbare tegenstelling tussen bèta en alfa was al eerder een vruchtbare basis voor grootse literatuur. Italië dankt grootse meesterwerken aan bijvoorbeeld de scheikundige Primo Levi, de elektrotechnicus Carlo Emilio Gadda, en de met wiskundemodellen vertrouwde Italo Calvino. Ook Giordano’s exacte vorming is duidelijk voelbaar in deze debuutroman, bijvoorbeeld in zijn volmaakt beheerste schrijfstijl. Giordano’s zinsbouw is altijd glashelder, zijn woordkeus en register altijd gemiddeld, nooit verheven, nooit laag.
Maar het meest opvallend is de manier waarop zijn hoofdpersonen de wereld en zichzelf bezien. Met name Mattia, die zich in de loop van het verhaal ontwikkelt tot briljant wiskundige, maar ook Alice, die zich toelegt op fotografie, hebben een hyperanalytische blik voor elk minuscuul detail.
Giordano’s boek sluit ook aan bij een jonge maar rijke traditie van Italiaanse romans die verhalen over de gebroken levens van kinderen en adolescenten. Gevierde schrijvers als Melania Mazzucco, Niccolò Ammaniti en Sandro Veronesi hebben allen op onvergetelijke manier stukjes uit een dramatisch mozaïek beschreven: gebroken gezinnen, ongelukkige, eenzame kinderen die veel te jong onmogelijke keuzes moeten maken, wrede, sadistische vrienden die hun perverse neigingen botvieren op hun meest kwetsbare en gevoelige leeftijdgenoten. En aan de kant staan telkens de ouders en volwassenen machteloos toe te kijken.
Ook de ouders van Alice en Mattia hebben geen enkel antwoord op de problemen van hun kinderen, verteerd als ze zijn door hun eigen schuldgevoelens. Een deel van Giordano’s succes komt voort uit de herkenning die veel jonge Italianen voelen bij de marginale, gebroken personages Mattia en Alice. Anderzijds telt ook de trots op de prestaties van deze generatiegenoten, een generatie die in Italië zo bitter weinig kansen krijgt. In elke boeken toptien staat naast Giordano steevast ook die andere moedige twintiger: Roberto Saviano, auteur van het invloedrijke ’Gomorra’. Via deze jonge generaties keert de Italiaanse literatuur steeds vaker terug naar de echte werkelijkheid, het echte leven.
Dat geldt ook voor het slot van Giordano’s debuutroman. Tragische Italiaanse meesterwerken, vooral films, kunnen vaak de verleiding van een happy end niet weerstaan. Een recent voorbeeld is Marco Tullio Giordana’s indrukwekkende familie- en generatie-epos ’La meglio gioventù’ (2003) dat afsluit met een nogal onwaarschijnlijke, surrealistische slotscène waarin de overleden Mattia zijn ex-geliefde Mirella en zijn broer Nicola samenbrengt. Een zoveelste sterke kant van ’De eenzaamheid van de priemgetallen’ is dat deze roman alleen maar lijkt toe te werken naar zo’n surrealistische, hoopvolle afloop. Ook daarvoor is moed nodig.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
De jongste Premio Strega-winnaar ooit
De twintiger Paolo Giordano (1982) is amper afgestudeerd in de natuurkunde en werkt momenteel als promovendus aan de Universiteit van Turijn. Deze boeiende debuutroman danken we aan een boekverkoopster met wie Giordano bevriend is en die de kwaliteit er meteen van inzag. Zij was het die het manuscript naar uitgeverij Mondadori stuurde en daar was men al na vijftig pagina’s (een unicum in de geschiedenis van de uitgeverij) overtuigd dat het gepubliceerd moest worden. Toen kwam de stroomversnelling: in de zomer werd Giordano verkozen tot winnaar van de Premio Strega (de jongste winnaar uit de geschiedenis) en een paar maanden later werd in Italië het miljoenste exemplaar van de roman verkocht. Hij staat zeer hoog in alle ranglijsten van Italië’s best verkochte boeken.
Reacties (19)
De vertaler heeft nog nooit van leestekens gehoord, geloof ik. Dat vond ik wel jammer.
Maar het verhaal... ik vond het adembenemend en meeslepend. Ik herken de kritieken van voorgaande reacties wel, maar ondanks dat vond ik het een prachtig boek, dat ik niet weg kon leggen voordat het uit was!
Jannie, Zwolle op 07-03-2010, 14:37
Boek cadeau gekregen, met veel pijn en moeite doorheen gewerkt uit, tsja, beleefdheid. Wat een waardeloos verhaal, vervelende apatische hoofdpersonages die me constant op m'n zenuwen werkten, gebrekkige eentonige schrijfstijl, slechte dialogen... Ik kan nog wel even door gaan. Dit boek wordt aan alle kanten opgehemeld bemerk ik, het grijpt mensen aan en ontroerd ze. Hoe het mogelijk is zal voor mij een van de grootste raadselen van deze eeuw zijn. Zelden ben ik zo hard afgeknapt op een boek. Vanaf het eerste hoofdstuk ging het eigenlijk al mis, maar toen dacht ik dat ik er nog in moest komen. Domper!
Alex, Amsterdam op 05-01-2010, 22:24
Ik heb het boek net uit, maar om het nu zo vreselijk op te hemelen...nee dat zie je mij niet doen.
Ook ik vond het eind niet bevredigend en in feite te abrupt. Het boek moet nu maar klaar zijn, dat idee. Ook bleven een paar vragen onbeantwoord, maar goed, dat is de keus van de schrijver (waar is het zusje, hoe werd Alice gered). Ik begrijp ook wel dat een happy end er in dit geval niet inzat, maar is de wereld dan zó zwart? Blijkbaar wel voor deze twee mensen.
Lies, Rotterdam op 04-01-2010, 12:20
Herkenbaar,tot in de kleinste details.Hoe ongelooflijk tastbaar een persoon te beschrijven die haar lichaam wil sturen vanuit een mentale overtuiging. Zo beschreven,alsof ze een buurmeisje is,dichtbij en toch zo ver. Hoe een persoon neer te zetten,die door zijn gevoelens van schuld te ontkennen,bij elke confrontatie met dit gegeven, afdwaalt in wiskundige overpijnzingen. De schrijfstijl,zo recht en eerbaar,bijna van de koude hollandse grond,zonder eindeloze melancholie....knap.
Symboliek en net niet totaal uitgewerkte personages geeft het verhaal kracht. Film? Nee
Margot van der Voort, Amsterdam op 23-12-2009, 08:57
Ik vind het een mooi boek,maar in het midden kreeg ik het wat moeilijk.
Wat ik ook jammer vond is dat het einde er zo plots komt.Ik had gehoopt dat we gingen te weten komen of Michella werkelijk dood was of niet,wat er gebeurd was met haar.Ook wie alica had gevonden toen ze daar in de sneeuw lag...
Enfin,mooi boek,dat wel,maar ik hoop dat er een vervolg komt..want nu lijkt het allemaal nog wat onduidelijk
emmanuelle, belgie op 10-10-2009, 20:09
De auteur vertrekt van een origineel gegeven, twee tieners zitten door een jeugdtrauma, gevangen in hun hoofd. Ze slagen er niet in om hun isolement te verbreken. Mattia is iets beter uitgewerkt dan Alice, waarschijnlijk kon de auteur zich in dit personage beter inleven, door zijn achtergrond en kennis.
Ik mis toch ook veel in 'de eenzaamheid van de priemgetallen'. De nevenpersonages zijn oppervlakkig, ze dienen slechts enkel om de evolutie van de twee hoofdpersonages te tekenen.
Ik vind het boek erg overroepen. Het is goed voor een debuut, maar een literair werk is het niet! Maar bon, bestsellers zijn niet altijd literaire werken!
conny tielemans, Aalst België op 30-08-2009, 21:01
globaal genomen : knap +++
naar het einde toe vind ik het aan spankracht verliezen, en helemaal naar 't einde toe had ik het gevoel dat er plots nog een einde "moest" geschreven worden...plots valt het doek...alsof de schrijver het dan toch maar een einde moest geven...het verhaal tuimelt naar beneden en ploft op de grond...ben beetje ontgoocheld over slot van het boek...maar verder knap verhaal, en knap geschreven !+++
johan versele, Mariakerke-Gent op 29-08-2009, 12:40
Jammer dat het psychische lijden van de personagen overslaat op de empathische lezer. Alles dreigt telkens weer op niets uit te lopen. Op stront dus. De realiteit is zo goed weergegeven dat ik weer begin te begrijpen waarom we onszelf en anderen bedelven met leugens en bedrog. In zo'n wereld wil je toch niet leven. Zolang je leest, leef je er dus wel in. Na de helft van het boek gelezen te hebben wist ik het wel.
Bram van der Sluijs, Dongen op 12-08-2009, 22:58
Geweldig boek. Ondanks de, soms wat onmogelijke vergelijkingen, prettig te lezen. Boeiend en tegelijkertijd ook een vaag verhaal met interessante personages. Knap geschreven van zo'n jonge schrijven. Ik was niet bekend met Italiaanse schrijvers, maar dit smaakt zeker naar meer.
Sylvia, Den Haag op 22-07-2009, 23:19
Kippenvel. De psychische pijn is voelbaar door het hele boek heen, maar ook de kleine momenten van geluk/vreugde evenzo.
Marcel, A op 11-07-2009, 11:15
Wat een auteur, om op deze leeftijd een zo doorleefd boek te schrijven. Telkens weer na een groots boek als dit denk ik: ik heb nu alles gelezen, maar dan blijkt er weer een schrijver op te staan die alle anderen aan de kant schuift. Ook een pluim voor de vertaler, want de sfeer en de onderhuidse spanning worden fantastisch weergegeven. Verder geen woorden aan verspillen, lezen!!
Hans, Den Haag op 30-06-2009, 10:03
Mooi boek, mooie recensie. Kleine toevoeging over de prachtige film La meglio gioventu: het personage dat Nicola en Mirella samenbrengt heet niet Mattia maar Matteo.
Marjolein, Barneveld op 08-06-2009, 21:28
Een vraagje aan Sonja: taalfouten? Welke taalfouten? Ik ben na een studie talen de eerste om me te ergeren aan fouten tegen het Nederlands, maar die zijn me hier absoluut niet opgevallen... Eén drukfoutje vond ik, ja, maar that's it. Was ik te ver heen dan (werd helemaal in het boek gezogen, moet ik toegeven)? Schitterend werk!
Noortje, Antwerpen op 08-06-2009, 14:54
Ik had toch wel wat meer verwacht van dit boek.
Op de helf dacht ik, misschien komt er nog iets wat dit verhaal interessant gaat maken, maar feitelijk gaat het nergens over.Herhaling na herhaling, vergelijking na vergelijking.
inderdaad zonder plot en op het einde denk je, is dit het nou?
Zonde van het geld en de tijd als je het mij vraagt.
sanne, venlo op 09-05-2009, 16:02
ik heb zelden zo makkelijk door een boek heen gelezen, begrijp met alle wil in de wereld niet hoe iemand de zinnen in dit boek niet om doorheen te komen vindt. de vergelijkingen vond ik prachtig, maar misschien moet je er iets in herkennen of je kunnen verplaatsen om het te kunnen apprecieren. erg innemend boek.
Nadine, Utrecht op 20-04-2009, 02:54
Het is heel knap zoals de problematiek van een anorexia en een asperger wordt beschreven. in grote lijnen en in alle details herkenbaar, zo ook in de verslaving van een anorex, waar de verslaving vóór de relatie gaat. Bewonderingswaardig voor een auteur op die jonge leeftijd, die beide problematieken in één boek samenbrengt.
Eduard, Amsterdam op 20-04-2009, 02:44
Ik heb dit boek met veel moeite) uitgelezen, ik vond het heel slecht, en ook slecht vertaald. Sommige zinnen zijn niet doorheen te komen. De personages zijn oppervlakkig. Wat doen die bijfiguren in het boek (zoals Viola en Denis), zij spelen nauwelijks een rol in het verhaal, wat slap is en zonder plot, op iedere bladzijde erger je je aan alle vergelijkingen. Er wordt heel veel zonder enige zin met nagels of vingers langs randjes, richeltjes of oppervlakten gestreken, er komen vele droge plekken voorbij (huid, handen, borst, voeten). En er staan talloze taalfouten in. Ik begrijp dan ook totaal niet waarom het boek overal zo opgehemeld wordt.
Sonja, Zwartewaal op 13-04-2009, 17:23
Het boek heb ik net gelezen en uw recensie vind ik uitstekend. Ik vraag me wel een paar dingen af.
Hoe is het mogelijk dat deze auteur de ervaringen van de personages zo in detail kan verwoorden; zoals een enkel voorbeeld, de tactiele afweer voor nylon? Met name Mattia, de mannelijke hoofdpersoon, lijkt een soort "autisme door trauma" te ontwikkelen. Volgens mij is dit tamelijk braakliggend terrein. Nu hebben Italiaanse schrijvers een traditie om de psychologie een zetje te geven (althans, van Pirandello weet ik het). Dus: is dit scherp inzicht van een twintiger, ervaring van dichtbij of zelfs autobiografisch?
Wordt vervolgd...
Vincent, Purmerend op 01-02-2009, 11:08
Vervolg...
Mijn tweede vraag. De vertalers hebben in overleg met de auteur een paar aanpassingen aangebracht in het verhaal. Dat staat expliciet vermeld op de flap. Ik zou wel weten wat, waar, hoe en waarom? Als het is om ongelukkige constructies te voorkomen zoals je wel eens ziet bij ondertitels, dan is dat begrijpelijk en inherent aan vertaalwerk, dus niet de moeite van het vermelden waard. Helaas beheers ik het Italiaans niet, ik zou het nalezen.
Vincent, Purmerend op 01-02-2009, 10:56
Plaats een reactie
Stuur artikel door