Manga: lering en vermaak

© Trouw

Japanse strips, manga, zijn al jaren in opmars in Nederland en zijn zelfs al vertaald in het Nederlands. Jongeren zijn dol op manga, bij hun ouders leven nog vaak vooroordelen.

Manga zijn Japanse strips, niet meer en niet minder. „Ze zijn niet exotisch of bijzonder”, zegt Nele Noppe, wetenschappelijk medewerkster bij de opleiding Japanse studies aan de Katholieke Universiteit Leuven. Maar manga zijn wel anders en dat maakt ze voor jongeren volgens haar zo interessant. De helft van de studenten die zich in Leuven voor Japanse studies inschrijft, is geïnteresseerd geraakt door manga.

Uit recent onderzoek zou blijken dat 80 procent van de Japanners manga leest, vertelt Noppe. Van kinderen tot zakenlieden en van pubers tot huisvrouwen: in alle bevolkingslagen is de manga populair. In Nederland en de ons omringende landen trekt manga vooral een jong lezerspubliek. „Hier rust op strips een zwaar stigma. Ze zouden alleen voor kinderen zijn. Dat is in Japan nooit het geval geweest”, verklaart Noppe, deels, het verschil. „De Japanse overheid heeft zelfs rapporten in mangavorm uitgebracht in de hoop dat ze dan wel gelezen worden.”

Manga werd na de Tweede Wereldoorlog populair. Goedkoop gedrukte strips fungeerden als vermaak in het in puin gelegde land waar nog geen televisie bestond. Een aantal vernieuwende tekenaars onder wie Tezuka, ’de godfather van manga’ volgens De Jongh, hielpen manga te populariseren.

Tussen manga en de eeuwenoude Japanse cultuur van tekeningen op rollen rijstpapier worden wel verbanden gelegd. Maar manga zijn niet direct op oudere stijlen terug te voeren, volgens Noppe. „Ze hebben de stijl beïnvloed bijvoorbeeld als het gaat om ideeën over schoonheid en perspectief, maar ook Disney heeft invloed op manga gehad. Een directe link leggen met de oude tekeningen is net zoiets als de hedendaagse Belgische strips verbinden met Belgische kunst uit de vijftiende eeuw.”

In Nederland bestaat het beeld dat manga vooral gewelddadig en seksueel getint zouden zijn. Volgens Noppe is dat vertekende beeld ontstaan, omdat de eerste manga die op de Europese markt werden gebracht daarover gingen. De uitgevers kozen deze soorten om ze als eerste te verspreiden omdat verkoopsucces verzekerd was. Studente animatie in Rotterdam en freelance illustrator Aimée de Jongh, geeft regelmatig mangaworkshops op stripbeurzen. Zij denkt dat ouders hun vooroordeel hebben overgehouden aan de pornografische Japanse tekenfilms die in de jaren negentig op televisie werden uitgezonden. Bij mangawinkel Mangamazing in Zwolle legt verkoper Thom Sauer regelmatig aan mensen uit wat manga precies is: „Soms keuren ouders te snel een strip af, alleen omdat ze een bloot mannenlijf of een wapen hebben gezien.”

Op manga-gebied is er voor elk wat wils benadrukken Noppe, Sauer en De Jongh. Manga zijn er over bijna ieder denkbaar onderwerp of het nu tennis is of de opvoeding van kinderen, het zakenleven, romantisch highschool drama’s of avonturen van superhelden in een verre toekomst. Sommige manga behandelen psychologisch en filosofische dilemma’s waar andere vooral humoristisch zijn. Manga zijn ook niet alleen bedoeld voor vermaak. Er zijn veel informatieve en educatieve manga.

Noppe meent dat je prima van manga kunt genieten, zonder dat je je in de Japanse cultuur verdiept hebt. „Veel verhalen laten zich prima lezen als gewoon een leuke actiestrip, maar manga lezen wordt wel interessanter naarmate je meer van Japan weet.” Aan rijstballetjes als lunch of een woonkamer met wanden van rijstpapier kun je wennen, maar sommige manga behoeven wel een verklaring. De Jongh wijst op de serie Hikaru no Go waarin het typisch Japanse bordspel go een belangrijke rol speelt. „Die manga moest voor de Westerse markt een toelichting krijgen, omdat het bordspel hier niet bekend was.”

Manga zijn modern in vergelijking met onze strips, oordeelt Noppe. De Jongh voelt zich tot manga aangetrokken omdat ze veel dynamischer zijn dan Europese strips. „Het is net of je een film kijkt op een strippagina. Suske en Wiske strips zijn daarbij vergeleken saai. Met pagina’s vol vierkantjes. De kaders bij manga zijn rechthoekig, vierkant, driehoekig, rond en spannend met close-ups.” De tekenstijl is soms even wennen, erkent De Jongh. „ Het hele gezicht van een karakter kan veranderen als hij boos of verdrietig is.”

De karakters in manga hebben doorgaans erg grote ogen. Een veel gehoorde verklaring daarvoor is dat de personages sterk op westerse uiterlijke kenmerken geënt zijn. Maar dat klopt niet, zegt Noppe. „Dat is ons stereotype idee van hoe een Aziatisch persoon eruit ziet. Als wij een Japanner schetsen, tekenen we 2 streepjes als ogen, maar zo zien ze zichzelf helemaal niet. Zij tekenen gewoon ronde ogen.” Dat veel personages in de strips ogenschijnlijk blond haar hebben, is volgens haar ook alleen maar om de personages in de zwart-wit gedrukte pockets uit elkaar te kunnen houden.

Manga lees je achterste voren en van rechts naar links. Ze verschijnen in de vorm van pockets, doorgaans in zwart-wit, omdat dat het snelste werkt. Die snelheid is nodig omdat de afzonderlijke hoofdstukken van de boekjes eerst als wekelijkse afleveringen in Japanse tijdschriften verschijnen. Een mangaverhaal bestaat doorgaans uit een aantal boeken, soms maar 7, soms meer dan 200. De meeste manga zijn in het Engels verkrijgbaar. Een beperkt aantal reeksen is in het Nederlands vertaald.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.