Ontdekking van de Nederlander
Prent uit het boek van Evert Maaskamp. © Trouw
Nederland moest zichzelf rond 1800 nog uitvinden. Juist etnische verscheidenheid werd destijds als ’typisch Nederlands’ aangemerkt.
Dé Nederlander bestaat niet. Prinses Máxima dacht wellicht een open deur in te trappen toen ze dat in 2007 vaststelde, maar haar opmerking maakte een storm van protest los.
Ook in 1803 maakte iemand al eens een vergelijkbaar statement. De Amsterdamse uitgever Evert Maaskamp bracht toen een serie prenten op de markt, onder de welluidende titel ’Afbeeldingen van kleeding, zeden en gewoonten in de Bataafsche Republiek met den aanvang der negentiende eeuw’. Op de prenten trekt een bonte stoet mensen voorbij, afkomstig uit alle windstreken van Nederland. Inderdaad, dé Nederlander bestaat niet, is de conclusie die zich opdringt.
Die conclusie gold destijds niet als slap multiculti relativisme. Integendeel, Maaskamp noemde zijn serie vol trots een ’schilderij van het vaderland’. Het voorwoord tot de serie hamert op de eenheid van de natie. Tot ver in de achttiende eeuw was dat nog een verzameling gewesten geweest die geen sterke overkoepelende identiteit bezaten. Maar na de Franse inval werd de Bataafse Republiek opgericht, een eenheidsstaat die ook een gevoel van Nederlandse saamhorigheid propageerde.
Dé Nederlander moest nog worden uitgevonden. Maar het was juist de rijke etnische verscheidenheid binnen de landsgrenzen waarmee de vroege nationalisten zich destijds probeerden te onderscheiden van andere naties, laat historica Eveline Koolhaas-Grosfeld zien in het proefschrift waar ze vorige week op promoveerde. Ze bestudeert daarin de prenten waarmee Nederland zichzelf rond 1800 in kaart bracht. Bij de Walburg Pers verschijnt een fraaie handelseditie van haar proefschrift.
Nationalisme was in 1800 een nieuw fenomeen. Maar wie het debat van die dagen vergelijkt met het debat over Nederlanderschap dat tegenwoordig wordt gevoerd, stuit op verrassende parallellen. Zo werden Rooms-Katholieke priesters vaak nog met argwaan bekeken, vergelijkbaar met imams nu. Waren ze trouw aan het vaderland of toch stiekem aan Rome? Eind achttiende eeuw besloten de Staten dat priesters voortaan niet meer uit het buitenland afkomstig mochten zijn. Terecht, meende de arts Le Francq van Berkheij, net als Maaskamp een vaderlandslievend prentenuitgever, die zich zorgen maakte over de ’Vaticaanschen bliksem’ die in zou slaan in de ’vreugdevuuren der vrijheid’.
Een ’kopvoddentaks’ was in ieder geval geen optie; slechts een kleine minderheid van de op de prenten afgebeelde vaderlanders ging destijds blootshoofds door het leven.
De discussie paste binnen een internationaal debat over de vraag of de mensheid nu universeel was, of dat er duidelijke onderlinge verschillen aan te wijzen waren. De ontdekking van primitieve volkeren in de Stille Zuidzee had het mensbeeld van de achttiende-eeuwers flink opgeschud. Waren dat nog mensen, of waren het dieren? Mensen, zei de Franse arts Buffon. Het enige criterium om een soort af te bakenen, is of ze zich onderling kunnen voortplanten. De onderlinge verschillen waren in de loop van de tijd ontstaan door verschillen in klimaat, en onderlinge vermenging. Al ver voor Darwin begon het denken in evolutionaire richting op te schuiven.
Dit universele perspectief op de mens bleek bruikbaar binnen een nationalistisch kader. Ook de Nederlander kende een beginstadium: de Batavier, zoals de Romeinen hem ooit hadden aangetroffen. Deze Batavier, blauwe ogen, blondgelokt, fors gebouwd, belichaamde voor velen de oer-Nederlander.
Het enige probleem was dat de geschiedschrijvers na het jaar 400 nooit meer melding van de Batavieren hadden gemaakt. Aan de nationalisten dus de taak om de lotgevallen van deze mythische stamvaders met veel giswerk te reconstrueren. Dat ging soms met ’geslagtsvermengende rampen’ gepaard, als er weer eens een vreemd volk binnen kwam vallen, en er over en weer werd getrouwd. Maar op sommige geïsoleerde plekken in het land trof je nog authentieke Nederlanders aan. Het bijschrift bij Maaskamps prent over Schokland spreekt over de ’zuiverste en onvermengste ingezetenen van het land’, en legt expliciet de link met de oude Batavieren.
Aan de andere kant: hoe het klimaat mensen kon beïnvloeden, blijkt uit de prent van het Zeeuwse eiland Walcheren: ’zelfs de koleur van hunne kleding schijnt ontleend te zijn van de donkere nevelen die hun eiland dikwijls bedekken’.
De aandacht voor klederdracht en uiterlijk als dragers van de nationale identiteit was destijds nieuw. Pas eind negentiende eeuw zouden de eerste volkenkundige musea openen, en vonden de eerste officiële optochten in klederdrachten plaats.
Natuurlijk was de ’Bataafse mythe’ was al oud, schrijft Koolhaas-Grosfeld. De Republiek had er in de zeventiende eeuw haar bestaan mee verdedigd: de oude Batavieren zouden ook al politiek soeverein zijn geweest. Maar in de prenten van rond 1800 krijgt het nationale verleden voor het eerst een expliciet etnische invulling. Wie de lieve, licht naïeve prenten uit die tijd bekijkt, moet maar even niet denken aan de manier waarop dat gedachtegoed in de twintigste eeuw nog zou ontsporen.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (48)
@Wendy,
wat je doet is incidentenjournalistiek. Dat twee moslims homo's accepteren zegt niets over de acceptatie van homo's door Nederlandse moslims in het algmeen. Niet alle gereformeerde Nederlanders zijn tegen homoseksualiteit. Je kunt je kop in het zand steken, maar kritisch zijn is iets anders dan stigmatiseren. Winkelovervallers en woningovervallers komen meestal uit de Marokkaanse hoek, terwijl Marokkanen nog geen drie procent van de totale Nederlandse bevolking vormen. Marokkaanse jongens zijn zes keer zo vaak crimineel als Nederlandse. De Marokkaanse minderheid is problematisch. Dat ontkennen brengt een oplossing niet dichterbij.
albert van der vliet, amsterdam op 13-02-2010, 19:32
Even aan de mensen die hier weer ziedend worden en dit debat blijven domineren met onzin. Ik heb twee moslim collega's die homosexualiteit accepteren, en het homohuwelijk ook. Ik heb ook twee gereformeerde collega's die tegen beide zijn. En nu? Kunnen we in gods naam eens van het eenzijdige, gestereotypeerde moslim-bashen af? En je medemens gewoon omarmen, accepteren etc? Eén onderdeel van de Nederlandse identiteit is acceptatie. In dit hele debat (=lees eenzijdig geschreeuw) is het ver te zoeken. Ik baal er echt van, en het is on-Nederlands.
Wendy, Amsterdam op 13-02-2010, 16:42
Vandaag staat er eindelijk een bericht in de (Volks)krant, dat bemoedigend is. In Utrecht zijn Marokkaanse gezinscoaches actief. Zij betrekken de ouders intensiever bij de opvoeding van het gezin. Een zoon die voor de rechter komt, weet tegenwoordig zijn ouders in de rechtszaal. Dat schijnt te werken. Ouders hebben vaak geen idee wat zoonlief uitspookt. De Marokkaanse projectleider zegt dat Marokkaanse jongens straks nodig zijn op de arbeidsmarkt. Maar het is natuurlijk ook waar dat autochtonen opgelucht ademhalen als de allochtone criminaltieit afneemt.
albert van der vliet, amsterdam op 12-02-2010, 17:25
Het symbool van Nederland is de vlag met rood/ wit/ blauw.
Nederlanders zijn zij die zich daaraan verbonden voelen.
jevedete, wassenaar op 12-02-2010, 13:09
Waarom zou ik geen trotse allochtoon willen tegenkomen? Ik zou liever Aboutaleb als burgemeester hebben dan Cohen. Ik ben een grote fan van Hafid Bouazza. Jij kunt niet generaliseren. Het gaat om een algemeen beeld en uitzonderingen die de regel bevestigen. Autochtonen vormen geen homogene meerderheid. Daarom kun je ook niet zeggen dat zij allemaal op Wilders stemmen, want dat is niet waar. Wel is het zo dat de meeste moslims homo's discrimineren. Jij volhardt in het idee dat autochtonen niet deugen, behalve dan jij zelf, Nico, de Batman van de allochtonen in Nederland. Maar emanciperen moeten mensen zelf doen, anders werkt het niet.
albert van der vliet, amsterdam op 10-02-2010, 12:15
Er valt met jou niet te praten. Ik zeg niet dat jij altijd wijst naar autochtonen die allochtonen discrimineren. Je ziet nooit de discriminatie van de kant van de allochtonen, die voortkomt uit hun cultuur. 99% Procent van de Turken en Marokkanen is toch moslim? Wij zijn van alles. Analfabeten komen ook onder autochtonen voor. Autochtonen zijn het slachtoffer van winkelovervallers, zoals je vandaag in EénVandaag kon zien. Die mensen zijn voor het leven getraumatiseerd. De meeste overvallers zijn Marokkaans en Antilliaans. En jij wil dat ik die jongens zielig vind. Het is de schuld van de winkeliers. Hadden ze maar geen winkel moeten hebben.
albert van der vliet, amsterdam op 09-02-2010, 21:10
Hoewel autochtonen zo'n overweldigende meerderheid vormen tegenover allochtonen, tref je daar geen analfabete moeders en grootouders aan met studerende (klein)kinderen, terwijl ook religieus fanatisme en criminaliteit onder allochtonen voorkomen. En dan toch blijven roepen dat zij homogener zijn...
En dan mag ik je ook nog helemaal niets in de schoenen schuiven, terwijl je mij wel indeelt bij de groep mensen, die altijd wijzen naar autochtonen die allochtonen discrimineren.
Tsja, als je dan eens een trotse allochtoon tegenkomt, dan moet je je natuurlijk meteen door zijn hele cultuur aangevallen voelen. Ze zijn immers allemaal hetzelfde.
Nico, Amsterdam op 09-02-2010, 19:49
Wat anderen vinden, moet je mij niet in de schoenen schuiven. Ik vind moslims bepaald geen zombies. Turken en Marokkanen verschillen, maar zijn onderling homogener dan autochtonen, van wie ze weinig begrijpen. Als je als Nederlander alleenstaand bent, dan vinden ze dat vreemd als je tegelijkertijd wel een baan hebt. Trouwen en kinderen krijgen is de eerste prioriteit bij moslims, ook al is de wereld overbevolkt. Waar het mij om gaat is dat mensen zoals jij altijd wijzen naar autochtonen die allochtonen discrimineren, terwijl het omgekeerde veel sterker het geval is. Moslims discrimineren op grond van eenduidige cultuur. Heet jij Vogelaar?
albert van der vliet, amsterdam op 09-02-2010, 14:49
@ Albert:
Ik zie niet het verband tussen "het benoemen van problemen" en de stelling dat allochtonen homogener zijn. Als allochtonen crimineler zijn, dan kan je ook zeggen dat autochtonen homogener zijn in het niet-crimineel zijn.
Is dit een loze opmerking? Ik vind van niet. Ik vind dat allochtonen (moslims) te vaak als een soort homogene massa zombies worden beschouwd, die volledig door hun eigen cultuur gedetermineerd zouden zijn, zonder een eigen wil daarin te hebben.
Flikker tikken statistisch een incident? Ik durf wel te beweren dat extreem-rechts geweld door jongeren vaker voorkomt dan moslim-georiënteerd geweld.
Nico, Amsterdam op 08-02-2010, 17:31
@Nico
Dus je komt toch aanzetten met de uitzondering die de regel bevestigt ('flikkertikken'). Dat is een incident. Je moet uitgaan van de werkelijkheid en de statistische gegevens die daarover bekend zijn. Meisjes zijn in moslimgezinnen tweederangs. Marokkaanse jongens zijn zes keer zo vaak crimineel als Nederlandse jongens. Daar zul je ook wel weer een uitvlucht voor verzinnen. Ik stigmatiseer niet. Ik benoem de problemen in de hoop dat er een oplossing komt. Voorlopig gaan die Marokkaanse jongens nog veel te vaak zonder diploma van school. Mag ik dat zeggen of discrimineer ik dan? Ik ga uit van de realiteit. Jij bent een luchtfietser.
albert van der vliet, amsterdam op 08-02-2010, 13:47
Overigens koop ik helemaal niets voor de vermeende tolerantie van autochtonen tegenover homo's en joden. Deze tolerantie komt eigenlijk alleen ter sprake als het om moslims gaat.
Een paar jaar geleden zijn doden gevallen bij het zogenoemde "flikker tikken". Homo's werden door lokale jongeren op parkeerplaatsen in elkaar geslagen. Er ontstond geen ophef in Den Haag, er werden geen verbanden gelegd tussen het geweld en de autochtone macho-cultuur waar de jongeren uit voortkwamen.
Ja, moslims moeten nog wat wennen aan homo's, maar verder hecht ik niet zo'n waarde aan die autochtone tolerantie...
Nico, Amsterdam op 07-02-2010, 21:07
@ Albert van der Vliet: "Wij" ontlenen ons beeld als tolerante mensen aan het feit dat "wij" heel goed met bepaalde verschillen kunnen omgaan. In dat opzicht lijken "zij" homogeen.
Maar "zij" doen precies hetzelfde. "Zij" vinden andere verschillen erg belangrijk en ontlenen daar een zelfbeeld aan af waarin "zij" zichzelf heel erg verdraagzaam vinden. En ook "zij" ervaren anderen als homogeen, die die verschillen niet zien en zich daar niet naar gedragen.
"Wij zijn te divers om onder te brengen in één noemer." Een Marrokaan uit de derde generatie, die een woord als "allochtoon" als stigmatiserend ervaart, zou het gezegd kunnen hebben.
Nico, Amsterdam op 07-02-2010, 20:40
@Nico
Wat verwijt je mij? De minderheden hebben een eigen cultuur. Vooral Marokkanen en Turken vormen een minderheid met een veel homogener gedachtegoed dan wij gewend zijn. Wij hebben de ontzuiling achter de rug. Vraag maar eens aan Turkse of Marokkaanse ouders wat zij ervan zouden vinden als zoon of dochter homo zou zijn. Wij zijn geëmancipeerd. Moeten we ons daarvoor schamen? Nederlanders hebben geen moeite met homoseksualiteit (en kom nu niet met de uitzonderingen aanzetten die de regel bevestigen). Marokkanen en Turken verschillen ook weer van elkaar. Turken zijn meer op het westen gericht. Tussen ons en Marokkanen gaapt een kloof.
albert van der vliet, amsterdam op 07-02-2010, 17:22
Een iets ander tijdsbesef dan het eigen-leventje doet wonderen inzake vele zogenaamde problemen.
VIVEKA, Hilversum op 06-02-2010, 20:33
Ja Albert, natuurlijk denken moslims uit Marokko en Turkije, Suriname en Indonesië of waarvandaan dan ook veel homogener dan Nederlanders. Zij zijn immers moslims en daardoor allemaal hetzelfde. Natuurlijk vinden "wij" ons altijd veel heterogener dan "hen" - ook Bin Laden zal dit tegen mullah Omar hebben opgemerkt tijdens hun eindeloze discussies over de juiste interpretatie van de sharia, waarover zij onderling goed van mening konden verschillen. Natuurlijk zijn "wij" veel heterogener, want oog voor onderlinge verschillen tussen "hen" hebben "wij" niet.
@ Ted: U vindt zichzelf echt niet wat al te emotioneel?
Nico, Amsterdam op 06-02-2010, 09:09
@ Nico, Amsterdam
Ja, Nico, verklaar je nader. Want tot zover klinkt het als los gezwam--hoogdravend en neerbuigend gezwam, dat wel, tendentieus ook nog eens een keer, maar U denkt niet met Albert en mij mee.
Als nobele ridder stormt u op uw hobbelpaardje Jacqueline te hulp. Maar dat is helemaal niet nodig hoor; zij kan zich als vrouw best redden.
U klinkt als een moslim met een schuldgevoel waar het de emancipatie van man en vrouw aangaat. En dat allemaal onder het mom van een wijdse blik op de samenleving.
Get a life, Nick.
Ted Schrey, Montreal op 05-02-2010, 19:20
@Nico
Verklaar je nader. Ik weet echt niet wat je bedoelt. Wij autochtonen denken zeer verschillend, we zijn heterogeen. De moslims in Nederland denken veel homogener. Nou en?
albert van der vliet, amsterdam op 05-02-2010, 16:53
Het is genoeg om de reacties van Jacqueline V, Ted Schrey en Albert van der Vliet naast elkaar te leggen om te zien hoe vredelievend, tolerant en inhoudeijk de zelfbenoemde woordvoerders van onze autochtonen op dit moment zijn...
Nico, Amsterdam op 05-02-2010, 14:31
Jacqueline V.,
uw reactie is wel erg emotioneel. Dat staat verstandig denken in de weg. We leven in een multiculturele samenleving, maar Nederlanders bestaan niet volgens onze kroonprinses. Wij zijn te divers om onder te brengen in één noemer. De indiviualisering heeft bij ons toegeslagen. Bij de immigranten is dat veel minder het geval. Omdat er niet één noemer is om in te integreren, leven zij zich uit in segregatie. Vooral bij Marokkanen resulteert dat in haat jegens de Nederlanders, die voortkomt uit een minderwaardigheidsgevoel. Een bejaarde vrouw gewelddadig van haar tas beroven en andere criminaliteit - daar is haat voor nodig.
albert van der vliet, amsterdam op 05-02-2010, 11:52
In dit artikel wordt een -op zich belangwekkende- historische ontwikkeling opgesext met een paar actuele uit hun verband gerukte kreten. jammer, het had veel beter gekund.
Maxima heeft het overigens mis; ik besta wel degelijk.
Harke Ploegstra, Delft op 05-02-2010, 09:35
@ Jacqueline V, Alkmaar (04-02;22:00)
Wel, Jacquie (za'k maar zegge), uw teisterend proza springt er uit als een heel stuk "haatdragender" dan het overgrote meerendeel van zgn. 'Wilderianen'. Dat heb ik al eens eerder gemerkt met andere islamofielen. Uw merkwaardig verstorende reactie verklaart, althans voor mij, hoe Nederland met een onverenigbare ideologie is komen te zitten.
Ted Schrey, Montreal op 05-02-2010, 09:28
Ergens in het familie-archief (een schoenendoos in een zelden geopende lade die altijd klem zat, onder in een klerenkast, op zolder, achter een schot met een stoffig gordijn ervoor) bestaat een foto van mezelf als zestienjarige opgesmukt als Zeeuw!
Jazeker. Opgelaten als een vlieger voelde ik me, dat wel, met dat uitgestreken gezicht zoals alleen een tiener dat voor elkaar krijgt zonder het te weten.
Ik weet dus hoe het voelt om rond te lopen, met een kleien pijpje in de hand, als etnische minderheid in eigen land. Vreselijk was 't. Vreselijk.
Ted Schrey, Montreal op 05-02-2010, 09:28
Zelfs hier slaat de gekte toe. Dit is een aardig stukje over de geboorte van het nationalisme. Gewoon leuk, informatief en speels, een mooie dagbladpresentatie van het proefschrift van Eveline Koolhaas-Grosfeld. Mijn complimenten aan haar en aan Seije Slager.
Helaas, ook rabiaten en haatzuchtigen lezen de krant. Zelfs hier zien ze kans om te tieren. We hebben inderdaad veel redenen om ons de te schamen tegenover het buitenland: weinig landen worden zo geteisterd door het geteisem.
De echte vraag is natuurlijk: hoe komen die leuke Hollanders, Saksen, Friezen en Zeeuwen van 1800 toch aan zulke haatdragende achterkleinkinderen?
Jacqueline V., Alkmaar op 04-02-2010, 22:00
Heer Aad uit Rotterdam heeft in al zijn wijsheid gemeend mij en anderen van onze onkunde kond te geven. Overigens geeft hij zelf geen enkele motivatie waarom en waarvan.Ik weet toevallig meer van de Islam en zijn verdervelijk invloed dan u. Ik sta er nl midden in en weet genoeg van deze oorlogsmachine. Droom dus maar lekker verder van uit uw ivoren toren.
M.P. Born, Baarn op 04-02-2010, 20:52
Goed artikel, uiteraard gediskwalificeerd door onze "voorvechters" van de Nederlandse identiteit. Een feitelijke beschrijving van een niet zo lang voorbij verleden wordt op de inmiddels bekende Wilderiaans politiek correcte wijze gediskwalificeerd. Pikant en pijnlijk juist is dat die politieke correctheid in dit artikel als on-Nederlands wordt gezien. Dat doet pijn natuurlijk, maar ja, dat heb je met de waarheid, om eens een nieuw Wilderiaans speerpunt aan te halen.
Paulcjm, Eijsden op 04-02-2010, 20:52
Leuk, leuk, leuk... en wat een boel reacties. Maakt het extra leuk!
Lizette van Hecke, Abu Dhabi op 04-02-2010, 20:42
In 1800 had je een geringe etnische en culturele verscheidenheid. Nu is dat anders. En er was toen al een hele geschiedenis aan vooraf gegaan zoals de Grieken en Romeinen, de middeleeuwen, de verlichting en een vrijheidstrijd. En de geschiedenis kent ook een Poiters en Wenen, waar de invasie van de islam werd gestopt. Met die achtergrond voel ik me verwant en niet met het voorgeschreven multiculgeneuzel, dat niet eens geschiedenis is maar naar ik hoop wel zal worden. Dat mulitculgeneuzel wordt regelmatig ook nog eens van staatswege gesubsidieerd en voorgeschreven. Ik zal het nooit serieus nemen en accepteren.
J.J. van der Gulik, Andijk op 04-02-2010, 20:39
Nederland is sinds 1795 een kunstmatig verenigd land, dat onder de Oranjes plots een geheel eigen identiteit moest krijgen. Dit boek geeft juist mooi de verscheidenheid aan die in de Nederlanden te vinden was, en waar nog tal van boeken over werden geschreven in het buitenland, zoals dat van Bing & Braet von Uberfeld, 1865. Het gaat misschien wat kort door de bocht op sommige punten -als ik dit artikel mag geloven, u en ik hebben het nog niet gelezen,- maar opmerkelijke paralellen met het heden mogen best genoemd worden. Meteen "multiculti-onzin" roepen begint op een Pavlov-reactie te lijken; wie roept er nog even "Linkse Kerk"? >ZUCHT<
Marc geerdink-Schaftenaar, Julianadorp op 04-02-2010, 20:39
De gemeente Amsterdam deed haar aankondigingen in 1803 bij mijn weten niet in het Fries, Limburgs of Zeeuws. Friezen, Limburgers en Zeeuwen die naar Amsterdam kwamen pasten zich gewoon aan. En een Amsterdammer die naar Friesland ging ook. Iedereen droeg zijn steentje bij aan de samenleving en iedereen werkte hard. Ook werden autochtonen niet gedwongen zich aan te passen aan nieuwkomers. Of peperdure belasting te betalen voor de nieuwkomers. De nieuwkomers riepen niet van de kansel dat als men van geloof wilde veranderen men dood moest. Kortom, het waren hele andere tijden en een vergelijking raakt kant noch wal.
Hans, Amsterdam op 04-02-2010, 14:54
mijn vaders achter-achter-opa had een middelandse-zee-naam,zijn vaders vader was veerman over de rivier de IJssel(heen en weer!),
hij was zelf gestudeerde boerenzoon, en ik heb 4 1/8-arabische kids, en de sjaal opgehad, ben dol op handvaardigheden.
Je moet nog steeds je zonden afkopen, als je wilt dat ieder, de heersende partij, je accepteert, is er dan iets veranderd?
Soms worden er tafels met geld omgekeerd, en is er kans voor een opschoning..Adem gerust dezelfde lucht in...
leren=liefhebben=leren
w, amsterdam op 04-02-2010, 14:54
Etnische verscheidenheid is duidelijk iets anders dan religieuze of ideologische verscheidenheid. En dan zijn er nog de niet geringe verschillen per tijdvak en plaats, kortom de gehele context: Stalin is geen Herman Gorter en omgekeerd. De meesten van ons zouden de kathedraal van Chartres met minder warme gevoelens betreden als de paus van Rome nog altijd mensen tot de brandstapel zou veroordelen of feitelijk in hun vrijheid zou belemmeren. Blijft het feit dat veel van onze grote schilders en denkers een volkomen verschillende achtergrond hadden. Toch berust hun talent en succes altijd in hun beheersing van een universeel toegankelijke taal.
evert van kuijk, amsterdam op 04-02-2010, 14:54
Gelukkig gaat het stuk niet zozeer in op onze multiculturele samenleving, maar laat het een ander stukje Nederland zien. Een nederland, dat nog helemaal niet zo Nederlands was. Ik wordt er blij van als we meer dan 'Nederlander' zijn, en gewoon inwoners van een land, dat ook maar min of meer toevallig is ontstaan. En dat we, ondanks verschillen, gewoon samen kunnen leven. Niks multicultureel aan. Maar die vrijheid staat wel onder druk, omdat het met de verrechtsing blijkbaar niet meer normaal kan zijn dat je iets op je hoofd draagt wat je haar bedekt, en dat je blijkbaar niet meer mag geloven wat je wilt. David, christen, Kampen.
Kroeze, Kampen op 04-02-2010, 14:50
Wat een leuk sprookje "zelfs kleding was toen grijs" Ja en dat zonder de nieuwste technieken van verfstoffen en kleding. Ik weet niet wat deze sprookjesverteller met dit stukje wil bereiken. Maar gelukkig schrijft hij ook dat roomse priesters niet langer uit het buitenland mag komen. Kortom Dit stukje slaat nergens op en heeft alleen maar als doel om het multi-culti verhaal weer naar boven te halen. Maar goed we weten het al DE burger prinses bestaat niet en neemt niet een koekje bij de thee maar vreet de hele rol op.
John Tab, Bussum op 04-02-2010, 14:48
In feite gaat het weer over Wilders en inderdaad ook over appels en peren. We hebben het niet over de Nederlander maar wel over een Nederlandse identiteit. Daar moet je geen Groningers en Friezen bijhalen, want Zeeuwen zijn ook apart. Zo kan iedereen de geschiedenis wel gaan uitleggen en passend maken op de gangbare of zijn eigen vermeende opinie. Dat wat Maxima namens een nogal elitaire club beweerde heeft niet voor niets geleid tot grote verontwaardiging,en terecht. Uw artikel is synoniem aan geklets, nog niet de diepgang van vloeipapier. Wat ik nog kwalijker vind is de onderschatting van inzicht in uw lezers. Beetje dom ook.
Jan Hendriksen, Leiden op 04-02-2010, 14:48
En deze meneer Seije Slager schrijft voor de Verdieping? Misschien zou de Versimpeling beter voor hem zijn. Zelden zo'n mal stuk gelezen: vroeger hadden de Nederlanders ook allemaal andere kleren aan, dus multiculturisme is goed. En weinig mensen liepen blootshoofd dus de hoofddoek is eigenlijk top. Zeldzaam dom en kwaadaardig.
marielle schaepman, amsterdam op 04-02-2010, 14:48
Wat een onsamenhangend verhaal. Etnische verschillen tussen Fries, Drent en Zeeuw? Nederland is tegenwoordig wel degelijk een multiculturele samenleving. Kijk maar eens naar al die verschillende restaurants die er in Nederland zijn. Wat de Nederlandse boer niet kent dat eet hij juist wel. Maar in al die uitheemse restaurants (Thais, Chinees, Indisch, Japans etc.) zul je geen Marokkaan of Turk aantreffen. Juist de nazaten van de gastarbeiders zijn bijzonder eenkennig. Ze houden vast aan eigen eetgewoonten. Ze houden zelfs niet van Nederlands eten. Het zijn vooral onze immigranten die xenofoob zijn. Nederlanders zijn meestal xenofiel.
albert van der vliet, amsterdam op 04-02-2010, 14:40
In het agressieve deel van de Islam komen we onszelf tegen.
Als we zo geschokt zijn door wat de Islam in zich bergt zijn we geschokt door wat zich in ons verborgen houdt: fanatisme en angst b.v.
Laten we feest vieren met de Islamieten met iedereen. Dan haal je het beste naar boven in mensen.
Het valt me op dat het altijd mannen zijn die de ellende veroorzaken.
All over the world. Onder alle volkeren. Vrouwen zijn veel beter in staat te LEVEN en te GENIETEN en vooral LIEF TE HEBBEN.
VROUWEN ZIJN VATEN VOL LIEFDE. Uitspraak van Simon Vinkenoog.
Groet van Annet Lemaire te Gieterveen
Annet Lemaire, Gieterveen op 04-02-2010, 14:40
Wat wij intuïtief onder "Nederlander" verstaan (en niet 'De Nederlander", want dat begrip laat natuurlijk ruimte voor discussie), bestaat al minstens sinds de 80-jarige oorlog. Wat wil Trouw nu eigenlijk met dit artikel zeggen ? Dat je appels met peren kunt vergelijken ? Kom nou, zeg !
Hans Overduin, Rijswijk op 04-02-2010, 14:34
Lijkt me een leuk proefschrift! Maar het gebruik van het woord etnisch in dit stuk is dubieus - en dan ben ik aardig. Hoewel de definitie van ethnos moeilijk is, zijn er erg weinig geleerden die Groningers en Drenthen als 2 ethnie zouden durven aanduiden. Verder is die diversiteit op platen uit Frankrijk (voor de Fransen) ook terug te vinden. Betekent dat de identiteit niet bestaat? Nee, enkel dat die fluide is. Identiteit wordt niet van buiten opgelegd, maar van binnenuit de groep gevoeld. Je voelt je ergens bij horen en (daarom) voldoe je aan bepaalde culturele eisen, inclusief een claim op een `imagined' echt verleden.
JvG, Groningen op 04-02-2010, 14:34
Een historisch uit zijn verband getrokken betoog,dat blijkbaar ons moet verzoenen met het idee dat we binnenkort de"Saria"moeten beschouwen als een Volendammer broek of als een Staphorster oorijzer.Nee mijnheer Slager,u vergeet gemakshalve de tachtigjarige oorlog om maar uw multiculture gedachten goed uit te venten.Dat getuigt van Hollands koopmanschap zo uit de polder, dat wel.Maar uw product is ver beneden de maat. Ik en met mij veel anderen lusten uw hapklare brok niet.Leuk geprobeerd, mislukt ,Jammer voor u.
pellinkhof, genneton op 04-02-2010, 14:33
Toch merkwaardig dat mensen zich gelijk aangevallen voelen wanneer historische en wetenschappelijke gegevens gepresenteerd worden. Dit is niet de eerste keer en zal ook niet de laatste keer zijn. Eind jaren zestig kwam iemand met het bericht dat een aantal van 'onze jongens' in Oost op gruwelijk wijze waren tekeer gegaan tegen
de inlanders. Wild werd de meute. Nederlanders doen zoiets niet. Duitsers en Jappaners;Nederlanders niet. Moslims die zijn gevaarlijk.
Moslims willen ongelovigen vermoorden,Christenen niet. Christen doen aan opbouwwerk in Irak en Afghanistan. Nadat eerst de zaak is plat gegooid en tienduizenden Moslims zijn vermoord.
J.P.M. Ruitenberg, Binnenhof Grootebroek op 04-02-2010, 14:26
Van dit artikel heb ik genoten! Natuurlijk zijn we een multiculturele samenleving, gelukkig wel. Laten we daar trots op zijn. We stonden in het buitenland bekend om onze verdraagzaamheid. Stonden. Nu schaam ik me, net als mijn zoon (hoogleraar) in Oostenrijk, dikwijls voor de uitspraken van en, erger nog, bedreigingen door vele landgenoten.
Mijn complimenten aan historica Eveline Koolhaas-Grosfeld.
Ik verheug me op de handelseditie van haar proefschrift!
irma, eerbeek op 04-02-2010, 14:26
Prima stukje.
@MP Born: Dit soort niet door enige kennis gehinderde reacties krijgt langzamerhand een hoge zieligheidswaarde.
@Woedende Man: Anoniem reageren, hoekort ook, is niet fijnzinnig.
aad, rotterdam op 04-02-2010, 13:45
Ach ja, natuurlijk--de rijke etnische verscheidenheid van twee eeuwen geleden--Drent, Fries, Grunninger, Zeeuw, Hollander, allemaal gekleed in hun eigen traditionele kostuum, uitgerust met de meest uiteenlopende vormen van religie, nee, echt multicultureel. Daar kan nog best wat meer bij, echt Hollands, hoor.
Ted Schrey, Montreal op 04-02-2010, 10:11
"Juist etnische verscheidenheid werd destijds als ?typisch Nederlands? aangemerkt."
Vreemd, niets in het artikel wijst daar verder op. Dat multicul gedoe wordt er gewoon weer aan de haren bijgesleept.
frans, haarlem op 04-02-2010, 10:11
Er wordt toch werkelijk van alles uit de kast gehaald om te "bewijzen" dat Nederland een multiculturele samenleving is en was.
Doet me een beetje denken aan de "bewijzen" die gegeven werden om Marokkanen oorlogshelden te laten zijn. U weet wel niet de Canadezen, maar de Marokkanen zijn voor ons gestorven.
W. van Heumen, Spanje op 04-02-2010, 09:24
Geen fijnzinnig stukje, meneer Slager.
Woedende Man, Hoorn op 04-02-2010, 09:24
Daar hebben wij hem weer. Appels met peren vergelijken. De islam met een Christelijk of andere godsdienst vergelijken is naiev en niet wetend wat de Islam eigenlijk is. Voor christenen bestaan andere gelovigen voor de islam slechts ongelovigen. Kopvoddentax ook zon leuke vergelijking. Christenen moesten in de islamgebieden tax betalen alleen omdat zij christen waren. De hoofdoek is de vaandel van de islam. Dat is iets anders dan een hoofddeksel uit 1800.
Al met al weer een smerige aanval op de PVV.
MP.Born, Baarn op 04-02-2010, 09:24
Plaats een reactie
Stuur artikel door