Onderwijs

18 november 2009

Maaike van Houten

De nieuwe schoolstrijd

Handenarbeid op basisschool De Vliegenier. Christelijke basisschool De Diamant en openbare basisschool De Vliegenier vormen een brede school. © FOTO JÖRGEN CARIS, TROUW

reacties (27)
print
stuur artikel door

U bekijkt nu: pagina 1 van 2.

Bijna een eeuw oud is artikel 23 van de Grondwet nu. Destijds opgenomen als reactie op de staatsscholen, om de vrijheid van onderwijs te garanderen. Maar het verzet ertegen neemt toe, ook binnen de politiek, omdat door artikel 23 nu vaak niet kan worden ingegrepen op scholen waar het misgaat.

Ze past ervoor het bijzonder onderwijs neer te sabelen; daarvoor zijn er genoeg goede christelijke scholen met veel allochtone kinderen. Toch hoopt de Utrechtse wethouder Rinda den Besten dat de vrijheid van onderwijs zoals geregeld in artikel 23 in de Grondwet, zijn honderdste verjaardag níet haalt.

De 36-jarige Den Besten heeft op zichzelf niks tegen christelijke scholen, of islamitische, of welke richting dan ook. Ze is christelijk opgevoed, en thuis ligt een kinderbijbel op tafel. Maar principieel is deze PvdA-wethouder ronduit tegen de vrijheid van onderwijs zoals die sinds 1917 in de Grondwet is vastgelegd. De verzuilde inrichting van het onderwijs past volgens haar niet meer bij de moderne, ontzuilde samenleving.

Als wethouder stuit ze bovendien in de praktijk op ’rare dingen’, die ze toeschrijft aan de vrijheid van onderwijs. Hoewel er wel zwarte christelijke scholen zijn, is het haar een doorn in het oog dat bijzondere scholen kinderen kunnen weigeren. Orthodoxe islamitische scholen doen te weinig aan burgerschapsvorming. Den Besten noemt orthodox-christelijke scholen, die weigeren homo-educatie in het programma op te nemen. En ze moest met lede ogen toezien hoe een schoolbestuur dat drie zwakke islamitische scholen leidde, toch op het Utrechtse Kanaleneiland een vierde school kon stichten. „Zo’n bestuur mag zomaar een nieuwe school beginnen waar ze gaan experimenteren met kinderen. Maar ja, je kunt niks doen, je loopt op tegen dat vermaledijde artikel 23.”

Na decennia waarin een beroep op de vrijheid van onderwijs elke discussie in de kiem smoorde, wordt ook in politiek Den Haag inmiddels kritiek gehoord. De inspectie ziet scherper dan voorheen toe of scholen wel aan hun verplichtingen voldoen, staatssecretaris Dijksma (PvdA) stopt met subsidie aan een islamitische basisschool in Amsterdam als die niet meer aan burgerschapsvorming doet, bij zwakke scholen moet eerder worden ingegrepen, en de overheid gaat scholen toetsen voordat ze kunnen fuseren.

Volgens Den Besten zijn dit stappen in de goede richting, maar de vrijheid die artikel 23 biedt, blijft volgens haar te groot. Ze spreekt vandaag op een congres van de Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO), die net als zij uit is op afschaffing van de vrijheid van onderwijs. „Als het lukt om in 2017, honderd jaar na de onderwijspacificatie het verzuilde onderwijsbestel af te schaffen, heffen wij onszelf op”, kondigde VOO-directeur Rob Limper vorige maand aan op de Podium-pagina van Trouw.

Limper keerde zich in zijn bijdrage tegen de Besturenraad van werkgevers in het christelijk onderwijs. Voorzitter Wim Kuiper ervaart het recente scala aan Haagse plannen om scholen de wet voor te schrijven, als een grote bedreiging voor de vrijheid van onderwijs. Die is volgens hem in gevaar, scholen worden een speelbal van de politiek. Terwijl het bijzonder onderwijs aan het begin van vorige eeuw juist is ontstaan als reactie op de staatsscholen in die tijd. De school aan de ouders, vonden de stichters van de eerste christelijke scholen, die in 1917 financieel gelijkgesteld werden aan openbare, waarmee de schoolstrijd werd beslecht.

Kuiper ziet de steun voor de vrijheid van onderwijs verminderen, misschien niet zozeer bij de ouders, als wel in de politiek. CDA-Kamerlid Jan Jacob van Dijk is dát wel met hem eens. De Vereniging Openbaar Onderwijs wordt steeds militanter. De SP had onder Jan Marijnissen nog wel een zweem van religiositeit, maar nu ziet Van Dijk louter verharding van de SP-standpunten over artikel 23.

Datzelfde verschijnsel ontwaart hij bij de VVD, de partij waarmee het CDA graag regeert. Kamerleden als Clemens Cornielje liepen ook tijdens de CDA-loze paarse kabinetten met de tekst van artikel 23 in hun borstzak. Maar de geest van latere parlementariërs als Ayaan Hirsi Ali en Geert Wilders is in het liberale huis blijven hangen. Die ageerden tegen artikel 23 uit onvrede met islamitische scholen – overigens noemde premier Balkenende islamitische scholen en organisaties enkele jaren terug potentiële ’gevangenissen van achterstand’.

Dat de twijfel over de vrijheid van onderwijs bij sommigen wordt ingegeven door zorg of ergernis over islamitische scholen, maakt dat Den Besten op haar hoede is. „Je wordt snel verkeerd begrepen”, zegt de Utrechtse wethouder. „Ik wil niet aan de leiband van Wilders lopen. Je moet de discussie heel zorgvuldig voeren. Ik wil ál het bijzonder onderwijs afschaffen, niet alleen het islamitische.”

CDA-Kamerlid Van Dijk kent het standpunt van Den Besten. Het nut van de vrijheid van onderwijs wordt volgens hem in toenemende mate betwijfeld. Maar artikel 23 is niet onmiddellijk in gevaar. „Dat klinkt te veel alsof er maar dít hoeft te gebeuren of het is weg. Zo is het niet, artikel 23 is morgen niet verdwenen.”

Maar het is wel ’permanent knokken om artikel 23 overeind te houden.’ Het CDA kiest daarbij een offensieve houding; de lijn van Kuiper van de christelijke besturenraad vindt Van Dijk te defensief en krampachtig. De oud-voorzitter van een groot schoolbestuur is ervan overtuigd dat de betrokkenheid van ouders wordt vergroot door de keuzemogelijkheid die de onderwijsvrijheid hun biedt – en dat geldt voor de christelijke school net zo goed als voor de openbare. „Als alles hetzelfde is, is de betrokkenheid minder.” En ouders willen graag een school die past bij hun levensovertuiging.

Reacties (27)

Ik kan uit eigen ervaring spreken. Twaalf jaar lang heb ik op een orthodox-christelijke school gezeten. Twaalf lange jaren. Rokken dragen. Starre leraren. De weekopening, een preek met orgelspel en psalmen zingen, het dagelijks bidden en danken en een verplicht vak als kerkgeschiedenis.

Het was de keuze van mijn ouders. Ik vond het verschrikkelijk. Ik wist niet wie ik zelf was, er werd me alleen verteld hoe ik moest denken. Ik ben nu 23. Het heeft jaren geduurd om zelfvertrouwen te ontwikkelen en een eigen mening te vormen. Dat was ik niet gewend. Een school is alleen bedoeld voor onderwijs, niet voor indoctrinatie!

Johanna, Gouda op 09-01-2010, 23:42

Het bijzonder onderwijs, waarbij religie de grondslag is, zou in Nederland verboden moeten worden. Alle Nederlanders en bijzonder de jeugd hebben recht op algemeen vormend onderwijs, zeker wat betreft religie. Het onderwijs wordt (is) door deze vorm van onderwijsaanbod ook veel te duur. De kwaliteit van het onderwijs zou door de inspectie gegarandeerd moet worden en er zou dan ook veel beter gecontroleerd moeten worden. Het (minimale) niveau van de basisschool zou goed beschreven moeten worden in een wet en dat zou ook landelijk geëxamineerd moeten worden.

Geert Dirkx, Lage-Mierde op 25-11-2009, 11:42

Het zuilentijdperk met alle verworvenheven past niet meer in de realiteit van nu. Het huidige Nederland(erschap)vergt goede kwaliteit openbaar onderwijs, waar alle kinderen uit de huidige pluriforme samenleving elkaar leren kennen. Ouders die levensovertuigingen hebben waarin men het kind wil toerusten hebben alle mogelijkheden dat buiten reguliere schooltijden te doen.
Hoe wil je anders een gedeeld fundament leggen van paspoort, taal, gelijke behandeling, burgerschap. Anders gezegd: een basis van gedeelde identiteit met alle variabelen daarboven, het nieuwe Nederlandschap. Dat vergt mentale offers van de behoudende bevolkingsgroepen.

M. Schoenmaker, Flevoland op 24-11-2009, 09:02

Ouders willen graag een school die bij hun levensovertuiging hoort maar willen er niet voor betalen. Iedereen mag meebetalen voor het vervoer van orthodox chr.kinderen, kris kras door Nl.. Dat is een grove schande. Ouders die hun kind vanwege een handicap op een bepaalde school willen lukt dat niet.Die moeten wel alles zelf betalen. Waarom moet iedereen meebetalen om het mogelijk te maken dat kleine kinderen horen dat homofilie fout is en vrouwen het tweede soortgeslacht? Erg genoeg dat mensen zo denken, maar ja..vrijheid van meningsuiting...maar homo's mee laten betalen aan het vervoer van dat soort enge denken? Belachelijk.

Hendrik, Dronten op 19-11-2009, 17:11

De vrijheid van onderwijs zoals die thans bestaat, is de enige remedie tegen een indoctrinatie van kinderen en tenslotte van heel het volk door een totalitaire overheid, die een bepaalde ideologie (over sexualiteit, "tolerantie" enz.) aan iedere burger wil opdringen zodat tenslotte iedereen hetzelfde denkt: onkritisch. Met D '66, GL enz. aan de bestaande onderwijswet morrelen is het begin van een totalitaire staat zoals de USSR, Duitsland in '33-'45 enz.

Joop, San Francisco op 18-11-2009, 23:31

'En ouders willen graag een school die past bij hun levensovertuiging.'

De adder onder het gras ligt in de accentuering van de levensovertuiging in het onderwijs m.a.w. u mag raden welk element -levenovertuiging of onderwijs- prioriteit heeft? Het antwoord is ook in het Westen evident: de levensovertuiging en zeker bij de islam.
Dit conflict toont nogmaals aan wat ik al eerder heb gezegd: de lokale rechtsstaat heeft in haar ontwerp geen rekening gehouden met zoiets als de islam en dat geldt voor veel meer weerbare aspecten van de lokale samenleving.
Elke keer is een aanpassing gewenst.

g.hanness, ter aar op 18-11-2009, 23:20

Tja, en dan heb je een dochter die het beste gedijt bij een specifieke vorm van onderwijs. En dan kun je dus kiezen, of openbaar met grote kans dat ze het daar niet goed gaat doen, of noodgedwongen dan toch maar dat bijzonder onderwijs. De ouders van de andere kinderen in de klas idem, bewust gekozen voor dit type school, dat het christelijk is, is voor sommigen mooi meegenomen, voor anderen een helaas pindakaas. De school van de ouders? Jazeker! Maar laat die religie gewoon lekker thuis.

G. Damen, Den Haag op 18-11-2009, 22:36

Rinda den Besten is wethouder in Utrecht. Het openbaar onderwijs heeft het daar moeilijk. Vooral in de grote nieuwbouwwijk Leidsche Rijn kiezen mensen in overgrote meerderheid NIET voor het openbaar onderwijs. Als Rinda zou zorgen dat de openbare scholen goed bekend stonden hoefde ze niet via een wettelijke maatregel haar eigen marktaandeel te verhogen. Maar ja, daar moet je de hand in eigen boezem steken ... dat doet een PvdA-bestuurder natuurlijk liever niet.

Jim, Utrecht op 18-11-2009, 21:00

De hele indeling van onderwijs naar denominatie is een achterhaald verschijnsel. Waren de ouders in aanvang nog van dezelfde kleur als de school, en vormden de ouders nog het bestuur van de school. Tegenwoordig zijn dat duur betaalde bestuurders. De denominatieve scholen zijn gemengd. Waarom dan niet overstappen op het openbaar onderwijs model. Niet apart maar samen! Overigens zou dan ook in dat geval de bestuurlijke verantwoordelijkheid weer bij de gemeenteraad moeten liggen. We kijken voor allerlei zaken naar het buitenland, maar in dit geval zelden, omdat ook in het onderwijs het persoonlijk gewin groot is. Daarom is er tegenwind.

Jack Libertas, Utrecht op 18-11-2009, 20:30

Ik heb jaren in het christelijk basisonderwijs gewerkt. Wij hebben nooit leeringen geweigerd.Dat doen de zware christelijke scholen!Ik vind dat elke school de gekozen identiteit moet kunnen behouden, maar dat er als regel gesteld moet worden dat bijzonder onderwijs geen leerlingen mag weigeren. Wie daar niet aan mee wil werken moet zijn school dus sluiten.Gevolg is dan wel dat Islamitische scholen nog steeds alleen maar moslims op school krijgen en dat vinden zij natuurlijk wel prettig.Dan lukt het Den Haag uiteindelijk toch niet waar ze eigenlijk op uit zijn, namelijk sluiting van Islamitische scholen zonder dat het opvalt.

Chantal, Amsterdam op 18-11-2009, 20:29

(vervolg)De overheid kan beter investeren in de uiteinden van het onderwijs: speciale scholen voor kinderen met gedragsproblemen, al dan niet in combi met 'n laag cognitief vermogen, enerzijds en kinderen met een hoge intelligentie gekoppeld aan een handicap uit het autistisch spectrum anderzijds (NL kent slechts één school die zich met name op die laatste groep heeft toegelegd). Alle samen naar school doelstellingen ten spijt, lijkt mij, dat het op laten nemen van deze groepn in regulier onderwijs niet lukt. Daardoor zitten er honderden kinderen, voor wie scholen geen plek hebben, thuis. Dat lijkt mij belangrijker dan religieuze scholen.

Thomas, Rotterdam op 18-11-2009, 15:15

De OI voert slechts administratieve acties uit. Als jij je papierwinkel op orde hebt kom je overal mee weg. Er zijn best belangrijkere zaken dan artikel 23 in onderwijsland die de aandacht vragen. Scholen van religieuze signatuur echter, zijn inderdaad door de tijd achterhaald en versterken nu slechts de segregatie van de bevolkingsgroepen. OCW zou zich moeten richten op schoolvormen waar alle levensovertuigingen evenwichtig aan bod kunnen komen zonder indoctrinatie. Voor keuzegebrek ben ik niet bang. Je kunt altijd kiezen voor Montessori(zonder RK), Jenaplan, Dalton, of wat nog bedacht gaat worden naast regulier openbaar onderwijs.

Thomas, Rotterdam op 18-11-2009, 15:15

Mag ik de bal even terugkaatsen naar het bijzonder onderwijs? De betrokkenheid van de ouders wordt aangevoerd als argument om de verzuiling in stand te houden - terwijl ouders in de steeds complexere samenleving steeds vaker falen. Kinderen hebben recht op onderwijs dat hen de breedte en complexiteit van de samenleving leert, in plaats van indoctrinatie vanuit huis die nog eens door school wordt versterkt. Ze hebben moeten qua kennis en vaardigheden worden toegerust voor de toekomst, niet gewapend tegen de rest van de wereld die anders denkt dan zij. En dat geldt voor AL het bijzonder onderwijs.

Mo, Den Haag op 18-11-2009, 14:56

Pak het scholenonderzoek van Elsevier er eens bij. Jaar na jaar blijken reformatorische scholen bij de beste van Nederland te horen, dit jaar zelfs dé beste.

Er moet gewoon onderscheid gemaakt worden, zoals Bolkestein onlangs deed in een interview (ND): Wél christelijk onderwijs, geen islamitisch onderwijs. Religies zijn niet gelijk.

En als je als PvdA'er voor de multicultisamenleving bent, acceptéér dan ook dat christelijke scholen praktiserende 'homo's' weigeren. Verschillende opvattingen horen bij die multicultisamenleving. En niet iedereen hoeft hetzelfde te denken als progressief Nederland. Homofiel gedrag blijft iets afwijkends.

BartP, Amstelveen op 18-11-2009, 12:30

Die 'vrijheid van onderwijs' is voornamelijk een vrijbrief om kinderen te mogen (blijven) indoctrineren, segregeren en vergiftigen.
Bijna misdadig: wat mensen thuis vertellen aan hun kinderen mogen ze zelf weten, als hun persoonlijke mening, maar op school horen kinderen, op kosten van een neutrale overheid, objectief voorgelicht te worden over allerhande levensbeschouwingen.
En dus niet door een dominee, rabbi, pandit of imam, maar door een gespecialiseerde filosoof, historicus, socioloog of antropoloog.
Dat is pas echt vrij onderwijs, en dáár heeft elk kind recht op, dáár moeten we belasting voor betalen.

Koerbagh, Utrecht op 18-11-2009, 12:29

Kijk toch naar die foto, daar wil je je kind toch nooit tussen zetten. Te afgrijselijk voor woorden...kleine kinderen die zo bang zijn mannen seksueel op te winden dat ze hun haren bedekken....

Hoe leg je dat ooit aan je kinderen uit? Ik wil mijn kinderen weghouden van een ideologie die zo gepreoccupeerd is met seks dat zelfs jonge kinderen zich moeten bedekken.

Ik wil mijn kinderen graag het filosofische karakter van het Christendom meegeven ook via het onderwijs. Verplicht openbaar onderwijs is aantasting van de vrijheid van de ouders en vergroting van de macht van de overheid met haar idiote maakbare samenlevingsideaal.

Tarak, Amsterdam op 18-11-2009, 12:29

Trouw heeft een voorliefde om op de foto's die dit soort artikelen begeleiden, en ruime meerderheid van hoofddoeken te voorzien. Zit hier een bepaalde filosofie achter?

Bukowsky, Caracas op 18-11-2009, 12:21

Merkwaardig, dat is toch dezelfde wethouder die gescheiden loketten voor mannen en vrouwen instelde en goedpraatte?

de witt, deventer op 18-11-2009, 12:21

We hoeven niet zo nodig les te geven in(acceptatie van)homo's,maar ook en beslist niet in het afwijzen van bepaalde mensen.Binnen religieuze scholen word altijd uitgegaan van eigen gelijk.De ander heeft en ziet het fout,gedraagt zich goddeloos,is van de wereld,is gedoemd tot de hel,en wij zijn de uitverkorene die de waarheid in pacht hebben en beloond gaan worden voor ons goeie gedrag.Dat alleen al is o zo fout voor die kleine kinderzieltjes.Het crëeerd al van jongs af aan het wij-zij denken.Wij tegenover de ongelovige.Dit is de basis voor een samenleving die niet meer samen leeft.Religie totaal uit het onderwijs,en achter de voordeur.

Ghava, Amsterdam op 18-11-2009, 12:07

De scholen van het openbaar onderwijs lopen leeg ten gunste van scholen met een visie. Die boeken ook betere resultaten.
En moet big brother al in de wieg beginnen?

petra, Gent op 18-11-2009, 12:07

Een school op religieuze grondslag moet totaal verdwijnen.De samenleving vereist dat alle mensen met elkaar om moeten kunnen gaan,en niet dat je van kinds af aan leert enkel bevriend te zijn met gelijkgestemde/gelijk gelovige.Een school moet totaal religieus vrij zijn dus ook geen kerst,sinterklaas,pasen ed die beslist ook niet door alle Christenen als Christelijk worden ervaren.Een kind moet zich op elke school enkel bezig houden met algemene leerstof.Religie moet uit het publieke domein te beginnen met de school!Ouders mogen een kind religieus opvoeden maar moeten beseffen dat het kind deel is van een maatschappij met andersdenkende.

Rayhana, Amsterdam op 18-11-2009, 12:07

Mevrouw den Besten noemt onze samenleving een moderne, ontzuilde samenleving. Dat is een interessante opmerking. De zuilen van voorheen zijn omgevallen, maar ik heb wel het idee dat er nieuwe zuilen ontstaan, zoals de islamitische.
Persoonlijk heb ik niets tegen bijzonder onderwijs. Zolang bepaalde basisprincipes van onze rechtsstaat onderkend worden hebben mensen wat mij betreft het recht om binnen die kaders op hun manier les te geven en te leven. Schaf je dat af, dan verliezen we onze vrijheid.

cris, waddinxveen op 18-11-2009, 09:54

Hoogste tijd afscheid te nemen van het poldertalibanisme.Strikte scheiding van kerk en staat.
Nederland voor alle Nederlanders, het is nu een groot religieus/politiek kruitvat,en deze groepen scheidt de mensen meer dan het hen bindt, een grote illusie.
Art 23 is de dekmantel voor de machtshonger deze groeperingen.Tijd voor echte democratie.Gelijkheid.

Henric, Sunne-Leer op 18-11-2009, 09:53

Kinderen worden op zowel reformatorische als islamitische scholen geestelijk mishandeld.
Ze worden tegen de maatschappij en zeker tegen bepaalde groepen opgezet.
Kinderen met twijfels over hun seksuele identiteit, die elke positieve bekrachtiging moeten ontberen en vaak zelfs hel en verdoemenis over zch af horen roepen, worden mishandeld.
Politici als die van het SGP en die van de CU houden die geestelijke mishandeling in stand en stimuleren deze. Op een Islamitische school horen ze zelfs, dat homo's met hun hoofd naar beneden van een hoog gebouw afgegooid moeten worden.
Kinderen behoeven bescherming tegen godsdienst en indoctrinatie!

Herman N., Amsterdam op 18-11-2009, 09:08

Vrijheid en afdwingen gaat nu eenmaal niet samen.
De laatste zin in dit artikel spreekt boekdelen Den Besten wil graag een totalitaire staat die al bij de kleuterschool begint. De vrijheid van onderwijs is een verworvenheid. Waarom moet een kind vanaf jongs af aan al onder staatsregels leven? De keuze voor opvoeding ligt bij de ouders. Keuze voor speciaal onderwijs leidt tot meer betrokken ouders Meer overheidscontrole leidt tot zogenaamde onderwijsadviesbureaus die de staatskas zwaar belasten en tot meer afstand van ouders, die het aan de zogenaamde experts over gaan laten.
Handige keuze, hoor! zo tijdens de crisis!

R.Rodenburg, Amsterdam op 18-11-2009, 09:05

Vreemd dat er bij 'bijzonder onderwijs' alleen aan religieus onderwijs gedacht wordt. Maar ook de (meeste) Dalton- Vrije- en Montessorischolen vallen in deze groep. Deze scholen zijn altijd de vernieuwers van het onderwijs geweest. Dat konden ze doen omdat ze niet onder het conservatieve openbare bestuur vielen.

M. Hobijn, Leiden op 18-11-2009, 09:04

Laten we duidelijk zijn: het bijzonder onderwijs levert veel betere resultaten dan het openbare onderwijs. Een belangrijke reden daarvoor is dat wethouders hun politieke spelletjes daar niet kunnen spelen. En natuurlijk wil de VOO af van het bijzonder onderwijs. De laatste maakt immers pijnlijk duidelijk wat voor een puinzooi de VOO van het onderwijs maakt. De redenering van het VOO is: iedereen moet maar even slecht onderwijs krijgen, dan hoeven wij ons nergens voor te schamen. En natuurlijk wil de politiek meer greep op het onderwijs. Dat is DE Garantie voor nog veel slechter onderwijs en poliek ideologische beinvloeding! Waardeloos.

Cor Wijtvliet, drunen op 18-11-2009, 09:04