Heeft de lezer een journalist nodig?

Kranten maken volgens de Belgische Persgroep: kies een doelgroep en zorg dat je die als beste bedient. © FOTO MARCO HOFSTÉ

reacties (17)
print
stuur artikel door

De toekomst van de kranten is onzeker. Nieuws is er genoeg, net als plekken om het te vinden. Maar is de krant het aangewezen medium om orde te scheppen in de informatiechaos, of is de lezer daar mans genoeg voor? „Kranten moeten een niche kiezen.”

Een redactie voor economie en sport, eigen verslaggevers in Den Haag en in het buitenland. Landelijke kwaliteitskranten willen volledig zijn en daar gaat het mis, voorspelt Bart Brouwers, hoofdredacteur van gratis krant Sp!ts.

Er moet iets gebeuren met de kranten: oplagecijfers kelderen jaar na jaar, lezers en adverteerders kiezen voor andere nieuwskanalen en uitgeverijen zitten dik in de schulden. PCM, dat onder meer Trouw, de Volkskrant en NRC Handelsblad uitgeeft, is in gesprek met de Belgische uitgeverij De Persgroep over mogelijke overname van het gehele concern of van titels. De topman van het Belgische bedrijf, Christian van Thillo, staat bekend om het keihard saneren van redacties. Gaat hij dat ook bij de PCM-kranten doen, dan rijst de vraag: hoe kunnen de kranten hun kwaliteit hooghouden met minder mensen en minder middelen?

De rijzige, jongensachtige Brouwers duikt overal op waar hij kan meedenken over de taak en toekomst van de journalistiek: hij is lid van de commissie die minister Plasterk instelde om na te denken over innovatie van de pers, zit in de Raad voor de Journalistiek en in de jury van de Zilveren Camera.

„Kranten moeten scherper kiezen”, is zijn adagium. In plaats van een massamedium, moeten ze een nicheproduct worden met een duidelijke identiteit voor een specifieke doelgroep. „Zijn haringen en oliebollen testen je ding, dan moet je niet tientallen verslaggevers in Den Haag neerzetten. Het Algemeen Dagblad, de naam suggereert het al, is veel te algemeen.”

Zijn betoog sluit aan bij de visie van Van Thillo, die in 2003 meehielp Het Parool overeind te houden door er een Amsterdamse krant van te maken ten koste van vele journalistieke banen. Volgens Brouwers kun je een prima kwaliteitsproduct afleveren door je met een kleine redactie te richten op onderwerpen die bij de kern van de krant passen. Maar is er met zo weinig mensen wel genoeg tijd en ruimte om feiten te checken en onderzoek te doen, dat verder gaat dan de stroom van het dagelijkse nieuws?

De Britse Nick Davies, onderzoeksjournalist bij The Guardian, meent van niet. Het continue saneren van redacties baart hem ernstig zorgen. De vorig jaar tot ’Europees journalist van het jaar’ gehuldigde schrijver trekt ten strijde tegen ’de vercommercialisering van de journalistiek’. Davies: „Waarom schrijven zoveel journalisten stukken die niet kloppen? Omdat ze geen tijd hebben om de waarheid te achterhalen”, zegt hij opgewonden.

Redacties moeten met minder journalisten meer doen, zoals filmpjes maken en websites bijhouden. Davies: „Redacteuren mogen de straat niet meer op om de waarheid te vinden, omdat ze tien producties per dag moeten leveren. Terwijl tijd vreselijk belangrijk is voor een journalist. Om contacten op te doen en informatie te controleren. Al die megalomane uitgeverijen die alleen maar winst willen maken, menen dat het krimpen van redacties de kwaliteit van de journalistiek niet aantast. Een misrekening: het streven naar winst tast kwaliteitsjournalistiek meer aan dan ideologische of politieke propaganda.”

Brouwers haalt er zijn schouders over op. „Burgers houden genoeg mogelijkheden over om geïnformeerd te worden”, voorziet hij. „Van onderuit ontstaan initiatieven met nieuwsweblogs als Sargasso. Die linken naar andere fora en dragen zo bij aan de informatievoorziening.” Brouwers schetst een scenario waarin mensen in de trein Sp!ts lezen, op het werk Nu.nl en weblogs en thuis de krant, NOS-Journaal en andere informatiebronnen combineren. „Ze stellen hun eigen pakket van kwaliteit samen.”

Maar kranten hebben duidelijke regels voor kwaliteit: feiten en meningen zijn gescheiden en de feiten zijn gecheckt. Zijn Sargasso en andere blogs net zo betrouwbaar? „Nee natuurlijk niet. Maar je moet ook De Telegraaf en Trouw nooit helemaal geloven. Alleen weten we de kranten al op waarde te schatten. Op internet moeten bezoekers nieuwe bakens zoeken. Dat doen ze via kanalen die ze wel al kennen, of via mensen die ze vertrouwen.” Brouwers noemt dit crowd sourcing: het publiek krijgt informatie van alle kanten en past er zelf de klassiek-journalistieke filters op toe. „Daar zijn mensen slim genoeg voor. De krantenwereld is niet meer het ijkpunt.”

Nick Davies’ ogen worden groter en fel. „Dat is gevaarlijke kletspraat in je eigen straatje”, spuwt hij. „Voor burgers ontstaat zo een informatiechaos. Er zijn honderden sites waarop staat dat de Israëliërs achter de aanslagen van 11 september zaten en dat de wereld vergaat in 2011. Is het daarom waar? Sites verwijzen foute informatie allemaal naar elkaar door.”

Iemand moet al die informatie checken, op waarde schatten en in een kader plaatsen, wil hij maar zeggen. Op journalisten, die precies dat doen, kun je niet blijven bezuinigen, vindt hij. „Voor mijn boek ’Flat earth news’ heb ik tweeduizend artikelen uit Engelse kwaliteitskranten onderzocht, om te zien of er aanwijzingen waren dat de feiten gecheckt waren. Dat zou natuurlijk in 100 procent van de stukken het geval moeten zijn, maar het was twaalf. Het gevolg: lezers vertrouwen ons niet meer. We moeten voor ons eigen beroep in de bres springen en zorgen dat we veranderen, maar niet sterven. In een wereld waarin vogelgriep in Vietnam directe gevolgen heeft voor ons hier in het westen, hebben we goede feitelijke informatie nodig. En die komt niet van Twitter.”

Twitter is een online platform waarop mensen elkaar onder meer tippen over nieuws. Brouwer en Davies zijn weliswaar enthousiast over de ruwe informatie die dat oplevert, maar Davies gelooft niet in het vermogen van gewone lezers om die te filteren, Brouwers wel. „Ik communiceer via Twitter met een mengelmoes van jong en oud, ik leer er veel van. Via mensen die ik vertrouw, vind ik mijn weg naar bijvoorbeeld heel interessante, Amerikaanse sites.”

Hij erkent het gevaar van informatiechaos, maar gelooft dat mensen daarin hun weg vinden. „Na een paar weken krijgt je zoekgedrag richting en na een paar maanden heb je wel een patroon gevonden.”

Eenderde is niet ’eigen’

Krantenberichten zijn lang niet altijd het product van grondig, eigen onderzoek van journalisten. Eenderde van de binnenlandberichten in vier onderzochte kranten komt van persbureaus, concludeerden communicatiewetenschappers van de Radboud Universiteit Nijmegen woensdag. Twee weken lang analyseerden zij het Algemeen Dagblad, NRC Handelsblad, de Volkskrant en De Gelderlander. Waarschijnlijk is zelfs 52 procent van de binnenlandstukken ’voorgeproduceerd’: (deels) van het ANP zonder dat persbureau te noemen. Ook kloppen berichten niet altijd, blijkt uit een feitencheck-onderzoek van studenten van de Tilburgse Fontys Hogeschool voor Journalistiek (FHJ). Opgevoerde onderzoeken blijken bijvoorbeeld verkeerd geïnterpreteerd of niet geraadpleegd, meldt het weblog FHJ Factcheck.

Reacties (17)

Brouwers is een gevaarlijke optimist die liever niet kijkt naar wat er gebeurt maar vooral veel vertrouwen heeft in, en gelooft dat en veel leert via...etcetera. En daarbij zichzelf als maatstaf neemt (via Twitter komt hij achter het nieuws oftewel hij gebruikt een medium vergelijkbaar met kletsende mensen bij een bushalte als nieuwsbron). Met het wegvallen van onafhankelijke goede journalistiek valt ons gehele informatievoorzeining in handen van pr-bureaus en voorlichters, m.a.w. de manupilatie zal volledig worden. Geen verschil meer tussen nieuws en reclame. Op naar een brave new ignorant world!

Fred, Leiden op 26-01-2009, 11:03

En nog een aanvulling: Brouwers noemt Sargasso als positief initiatief vanwege de weblinks. Maar nu ik eventjes gekeken heb naar Sargasso - ik kende het nog niet - blijkt deze weblog geheel te bestaan uit artikelen die verwijzen naar krantenartikelen. Hoe zouden logs als Sargasso overleven als ze die mogelijkheid niet meer hebben? Wat een merkwaardige man die hoofdredacteur van Spits - een blad dat trouwens voor meer dan 90% is opgebouwd uit overgeschreven ANP- en persberichten en net zoveel achtergrondinformatie geeft als teletekst. Geen dus.

Fred, Leiden op 26-01-2009, 11:03

Een echte journalist is op het terrein ! en rapporteert wat hij/zij ziet. Deze journalist deelt NIET de eigen mening mede en manipuleert het denken van de lezer niet.Helaas zijn er in NL nog maar weinig van deze journalisten.De kwaliteit van de kranten = de kwaliteit van het tv programma: buitengewoon slecht.

van herk, frankrijk op 25-01-2009, 22:32

Deze week stond een bericht in de Trouw over de dodelijke steekpartij in een creche in Belgie. Dit bericht meldde dat er 4 dodelijke slachtoffers gevallen waren, namelijk 2 babies en 1 medewerker.
Mijn reactie met de vraag hoe dit te rijmen valt (2 + 1 = 4 ?) werd weggecensureerd. Wel kreeg ik een email van een Trouw-redacteur met o.m. de volgende mededeling:

"Door de dag heen zijn er verschillende cijfers verschenen. In ons streven naar juiste berichtgeving houden we zoveel mogelijk de laatste en meest betrouwbare bronnen aan".

Hebben we nog journalisten nodig?

Frans, Haarlem op 25-01-2009, 20:32

wat moeten we zonder goede objectieve journalisten?vergeleken bij andere kranten steekt Trouw er nog boven uit,maar als er bezuinigd moet worden op de kwaliteit stop ik en anderen met de krant en dan is het einde.
ik zie dit bij mijn regionale krant,ik ga geen duur abb betalen voor een beetje flut en sensatie wat niet objectief vergaard is.
dan maar naar het gratis huis aan huis blad die nog wel geinteresseerd is in een eerlijk verhaal.

Gerard Geelhoed, Kamperland op 23-01-2009, 23:43

Journalisten hebben lezers nodig. Ze willen geld verdienen en dat kan niet zonder lezers. Een kwalijke ontwikkeling is dat journalisten zich aanstellen als opinionleaders. Ze willen allemaal hun mening kwijt in een column, alsof de lezer daar om zit te springen. Willem Breedveld adviseert Obama dat hij Verhagen moet bellen... De Volkskrant schrijft dat Oost-Europeanen verantwoordelijk zijn voor de nieuwste reeks impulsovervallen. In Limburg weet men inmiddels dat 90% van die overvallen door allochtonen (eufemisme voor Marokkanen) wordt gepleegd. Journalist schrijft geen waarheid meer, maar politiek correcte berichten, omdat de lezer het wil.

albert van der vliet, amsterdam op 23-01-2009, 21:26

1. Nieuws is een subjectieve selectie en interpretatie van feiten.
2. Ik lees Trouw om een kwalitatief en kwatitatief goed overzicht te hebben van het nieuws; subjectief, maar zoveel mogelijk volgens mijn eigen criteria.
3. Ik heb meer dan een dagtaak om het nieuws te volgen op Internet; die dagtaak heb ik al.
4. De betrouwbaarheid van Internet is onbekend; informatie wordt gemanipuleerd.
Conclusie: van een krant verwacht ik een goede selectie en interpretatie van feiten; Trouw voldoet daar het best aan; Internet absoluut niet; andere kranten minder dan Trouw. Trouw alleen electronisch is een optie. Goede journalisten blijven nodig.

Dick van Elk, Reeuwijk op 23-01-2009, 18:31

Als iedere journalist even gedegen schreef als Joop Bouma of Vincent Dekker, ja, dan had je journalisten nodig. Maar ik vind het pijl van de Nederlandse kranten niet achteruit lopen, maar achteruit rennen.
De laatste jaren haal ik vrijwel alle iets dieper gaande informatie van internet. Uit gespecialiseerde nieuwsbrieven, forums (die zijn er ook zónder schelden), gespecialiseerde nieuwssites, enz.
Deskundige columnisten, zoals Rob de Wijk, vind ik vaak wel heel nuttig, al is het maar omdat ik het zo vaak grondig oneens ben met hem en dus moet nadenken.
En ongefundeerd foeteren? Ephimenco, Draaijer... Dat vind je dus niet alleen op internet.

Peter Zwitser, Amsterdam op 23-01-2009, 17:07

De poll-vraag was al te algemeen: dé krant? Nee: welke? Er zijn praktisch geen media meer die zich richten op hoger opgeleiden. Dit is de eerste groep (waaronder ik) die het nieuws weet te halen bij betere aanbieders in de VS en UK. Ook de 'kwaliteits'media concurreren niet met het puikje van Independent Media als Democracy Now! en Real News. Waar zijn de langere achtergrondverhalen gebleven? Waarom staken journalisten niet en eisen op wat hen niet wordt gegund: hun werk doen.

Aaf, Amsterdam op 23-01-2009, 16:53

Howel ik vind dat de krant soms wel eens te vlug en te hard van stapel loopt stel ik het erg op prijs dat mijn krant wordt verzorgd door goede journalisten die vaak meer weten over een onderwerp dan ik. Als ik afhankelijk moet zijn van de informatie die in praatgroepen en discussiegroepen op internet wordt gezet voel ik mij in de aap gelogeerd. In de meeste gevallen wordt ik dan geconfronteerd met schelden en ongefundeerde beledigingen als men het ergens niet mee eens is. Zie de commentaren die momenteel aan internet en ook op de site van Trouw worden toevertrouwd.
Hans Colijn, den Haagb 23.1.2009 15:55

Hans Colijn, Dern Haag op 23-01-2009, 16:53

Ik denk dat veel mensen afhaken omdat er teveel journalisten zijn die niet meer zelf goed, gedegen en volledig te werken gaan, waarna een evenwichtig verhaal kan worden overgeleverd. Na onderzoekswerk. Teveel journalisten willen een mening verwoorden. Willen zichzelf centraal maken. Willen napraten. Teveel media en journalisten denken dat het niveau-SBS6 goed genoeg is. De lezer kan uitstekend zelf een oordeel vormen aan de hand van hetgeen is gepresenteerd en hoeft, maar vooral wil niet voorgekauwd krijgen wat hij of zij goed of fout moet vinden. De journalist moet voorbij de eenheidworst.

Jos, Monster op 23-01-2009, 16:53

Objectiviteit bestaat niet en is bovendien niet gewenst. Zou een journalist subjectief zijn dan kan hij zich indenken in de ander en ons verklaren wat mensen beweegt. Nu krijgen we enkel te horen wat journalisten over een bepaald onderwerp denken, en aangezien ze vaak niet weten waar ze over praten, is die mening niet interessant.

De journalistiek denkt een opvoedkundige functie te hebben en wil het daarom mensen in bescherming nemen tegen slechte informatie. Meestal is dat informatie waardoor men verkeerde conclusies zou kunnen trekken. Vreemd genoeg zijn dat altijd conclusies aan de rechterkant van het politieke spectrum.

daniel, amsterdam op 23-01-2009, 16:44

Het polderpeil is al net zo oppervlakkig als het inzicht van de gemiddelde journalist. Nee, journalisten scheppen geen orde in de informatiechaos, maar vormen onderdeel van de chaos, en nee, lezers, de meeste in ieder geval, zijn helemaal niet mans genoeg om relevant nieuws te selecteren. Zullen we eerst maar eens gaan filosoferen over wat relevant nieuws is?!

Anders, Baarn op 23-01-2009, 16:44

Zoals de tendens nu is, zijn we veel beter af zonder journalisten. In toenemende mate zijn journalisten gaan bepalen hoe de lezer behoort te denken en dit is vernederend. Er moeten weer meer feiten komen van hardwerkende en onafhankelijke journalisten. De columnisten zorgen dan wel voor de sjeu. Maar zoals het nu is, kunnen we de meeste journalisten missen als kiespijn.

Bukowsky, Santiago op 23-01-2009, 16:44

Moet bezuiniging altijd ten koste van redactionele kwliteit gaan?
Als advertentie-omzet en -ruimte in de krant daalt heb je ook minder opvulling in de vorm van journalistieke inhoud nodig en dus minder journalisten.
Dan kun je nog best een gode krant maken.

klaudia onnasch, amsterdam op 23-01-2009, 11:58

De Hype-fabrieken die vroeger media heetten, hebben hun journalisten tot kopiisten gereduceerd.
Het gaat om snel een pagina/programma vullen.
Dat zie je aan de dramatisch slechte en onvolledige berichtgeving over (de aanloop naar) de geweldsorgie in Gaza.
De Israëlische propaganda werd klakkeloos overgenomen.
Maar door dit soort praktijken verliezen de media massaal lezers/ kijkers/luisteraars die weten dat ze via internet wel een genuanceerd beeld kunnen krijgen van bijvoorbeeld de misdadige rol die Israël weer speelde.

luca, utrecht op 23-01-2009, 11:46

Ik ben ervan overtuigd dat de lezer grote baat heeft bij een goede journalist, een vakman, kortom, iemand die nadenkt op basis van een unieke en wijdse ervaring. Aan meelopers heb je niet veel, vind ik, want dan kan ik net zo goed--of beter zelfs--iemand aanders lezen, als u deze logica kunt volgen.

Ted Schrey, Montreal op 23-01-2009, 09:20