De Verdieping

24 november 2007

Maaike Wind

Publieke Omroep / Het blijft kleven, dat linkse imago

1 / 2

Pauw en Witteman © FOTO’S ANP

reacties (17)
print
stuur artikel door

De Nederlandse Publieke Omroep is van en voor iedereen, overal en altijd. Zo luidt althans de eerste zin van de missie van de NPO. In de praktijk blijkt het lastig om er voor iedereen te zijn.

Critici noemen de Publieke Omroep al decennialang een links bolwerk. Of dat klopt, is moeilijk vast te stellen. „Er is nauwelijks wetenschappelijk onderzoek naar gedaan”, zegt UvA-onderzoeker Otto Scholten. De kritiek is meestal vaag en algemeen – ’het is een linkse boevenbende’ – maar lijkt zich vooral te richten op actualiteitenrubrieken en het Journaal.

Afgelopen juni ontstond ophef over het ontslag van columnist Joshua Livestro bij ’Buitenhof’, wat volgens sommigen het gevolg was van zijn rechtse standpunten. Geert Wilders noemt programma’s als ’Buitenhof’ en ’Nova’ links gespuis. „Als wij het voor ’t zeggen krijgen, is Clairy Polak de eerste die van haar wachtgeld mag gaan genieten”, zei Wilders over de Nova-presentatrice.

„We hebben in ieder geval een imagoprobleem en misschien ook wel een echt probleem”, erkent Harm Bruins Slot, voorzitter van de Raad van Bestuur van de NPO. Om hier achter te komen, gaat de Publieke Omroep volgend jaar verkennen in hoeverre de Nederlanders zich nog thuis voelen bij de NPO. Het is voor het eerst dat de Publieke Omroep zo serieus op de kritiek reageert.

Het onderzoek beperkt zich niet tot de vraag of de NPO nu wel of niet te links is. Ook wordt bekeken of de Nederlandse omroep niet te veel randstedelijk en te weinig provinciaal is of te veel elitair en te weinig volks. Als je de pretentie hebt om er voor en van iedereen te zijn, dan moet je ook scherp onder ogen willen zien of dat nog wel klopt, aldus de NPO.

„Het oorspronkelijke idee was dat de optelsom van de verschillende verenigingen voor pluriformiteit zorgt”, zegt Scholten. „Maar het werkt niet meer om pluriformiteit op zo’n institutionele manier te regelen. Op langere termijn is het huidige systeem niet houdbaar.”

De bedoeling is dus dat de afzonderlijke omroepverenigingen gekleurd mogen zijn maar dat ze samen zorgen voor voldoende pluriformiteit. Dat bijvoorbeeld de Vara een linkse omroep is, is dus geen kwalijke zaak maar een logisch gevolg van de manier waarop de NPO werkt. En dat ’De Wereld Draait Door’ of ’Pauw & Witteman’, beide gemaakt door de Vara, een linkser geluid laten horen dan bijvoorbeeld het EO-programma ’Het Elfde Uur’ met Andries Knevel, valt te verwachten. Het probleem is niet zozeer dat de Vara links is, wat overigens geenszins een geheim is. De vraag is alleen of er voldoende rechtse programma's tegenover staan. Ligt het probleem misschien niet bij de bestaande omroepen maar juist bij wat er ontbreekt?

En ook deze vraag gaat niet alleen op voor de discussie of de publieke omroep politiek gezien neutraal is. Ook moslims bijvoorbeeld worden niet evenredig vertegenwoordigd. De Nederlandse Moslim Omroep heeft per week maar één uur zendtijd op televisie. En dat is niet veel voor de ruim 850.000 moslims die Nederland volgens het CBS telt.

De hoeveelheid zendtijd van de omroepen wordt nog altijd bepaald door het aantal leden dat ze hebben. En die ledenaantallen corresponderen tegenwoordig veel minder dan vroeger met de werkelijke grootte van de achterban van een omroep. BNN bijvoorbeeld heeft grote moeite om jongeren te overtuigen van het nut van een lidmaatschap. Maar dat betekent niet dat jongeren de omroep niet waarderen.

Dat het systeem in de jaren zeventig nog wel voldeed, komt doordat de verzuiling toen nog veel sterker was, legt Scholten uit. „De KRO, Avro en Tros hadden toen elk een eigen actualiteitenrubriek.” In de jaren negentig gingen de actualiteitenprogramma’s van Vara, Avro, KRO, NCRV en Tros samenwerken en bleven er drie rubrieken over. „Deze drie – ’EénVandaag’, ’Netwerk’ en ’Nova’ – zijn ook nog eens samenwerkingsprojecten”, zegt Scholten. „Dat past weliswaar goed bij het huidige kijkgedrag van mensen en bij de concurrentie met de commerciëlen, maar het betekent ook dat het niet langer vanzelfsprekend is dat alle standpunten evenredig aan bod komen. Zolang die drie een goede afspiegeling van de politiek geven, is er niets aan de hand. Maar het is al jaren de vraag of ze niet overhellen naar links.”

Scholten noemt het een goede zaak dat de Raad van Bestuur de kritiek serieus neemt. „De Publieke Omroep wordt gefinancierd uit publieke middelen. Als een groot deel van de mensen zich er niet in herkent, dan ondermijnt dat de legitimiteit van de Publieke Omroep.”

De politiek heeft al diverse wijzigingen doorgevoerd. Vorig jaar september verdwenen de thuisnetten en de Raad van Bestuur krijgt steeds meer zeggenschap, ten koste van de individuele omroepen. En minister Plasterk is van plan deze macht nog verder te vergroten. Scholten: „Het gevolg is dat het voor kijkers minder duidelijk is door welke omroep een programma gemaakt is. Bijvoorbeeld die detectives, hoe goed ze ook zijn, laten die nu echt de identiteit van de KRO zien?”

Bruins Slot is het niet met Scholten eens dat het huidige stelsel geen toekomst heeft. „Er zijn binnen het systeem voldoende mogelijkheden om te veranderen. De buitenwacht mag dan kritisch meekijken. Onze manier van werken, met verschillende omroepen, is uniek in de wereld. De variatie levert kwalitatief goede en interessante programma’s op. Het is zonde om dat weg te gooien.”

Bovendien, zo stelt Bruins Slot, passen de omroepen zich steeds beter aan. „Ze kijken steeds meer naar het geheel. Grofweg zo’n 20 procent van hun werk heeft nog echt met hun missie te maken. De rest van de tijd werken ze aan de publieke omroep als geheel. We hebben ook nog de NPS, die bedoeld is om de gaten op te vullen die de omroepen laten vallen. En de omroepen zijn steeds meer bereid tot samenwerken.”

Intern tegenstrijdig, noemt Scholten dat. „Aan de ene kant worden omroepen gestimuleerd om samen te werken en aan de andere kant moeten ze hun eigen identiteit uitdragen.”

Bruins Slot zegt blij te zijn zich na jaren van financiële en bestuurlijke discussies weer op de inhoud te kunnen richten. Medy van der Laan, de vorige staatssecretaris van media, wilde de NPO drastisch veranderen. „Dat deed ze met de beste bedoelingen maar het verlamde alles”, zegt Bruins Slot. „We hadden onze handen vol om het schip drijvende te houden. Iedereen werd onzeker. Dat kostte veel energie. Nu minister Plasterk heeft besloten geen grote veranderingen door te voeren, is de rust teruggekeerd en kunnen we ons gelukkig weer bezig houden met de inhoud. En dus ook met de vraag of iedereen zich nog wel in onze programma’s herkent.”

Wie het onderzoek gaat uitvoeren en hoe het er precies uit gaat zien, is nog niet bekend. „Ik hoop dat het ons lukt om met een universiteit samen te werken. En ook het Sociaal en Cultureel Planbureau beschikt over veel nuttige gegevens”, zegt Bruins Slot. „Momenteel zijn we de mogelijkheden nog aan het verkennen.”

Bij de volgende verkiezingen komt het omroepbeleid wederom aan de orde, verwacht Scholten. „Net als vijf jaar geleden is er ook nu weer een visitatiecommissie bezig. Dat was toen ook aanleiding voor allerlei wilde plannen.” Hoe het af zal lopen, durft Scholten niet te voorspellen. „Een heldere oplossing is bij lange na niet in zicht. Ik verwacht dat deze discussie nog jaren doorgaat. Wat is precies de taak van de Publieke Omroep? En waar kan het voetbal het beste worden uitgezonden?”

De omroep blijft nog wel even horen dat het te links is, denkt Scholten. „Ik verwacht niet dat de kritiek snel verstomt, ook niet als uit het onderzoek onomstotelijk blijkt dat de Publieke Omroep als geheel niet links is.”

Reacties (17)

Waar blijft de eerste van die zelfbenoemde "linkse intellectuelen" die nu durft te erkennen dat zij het bij het verkeerde eind hadden toen zij, 25 jaar geleden, mensen zoals ik verboden om met onze Marokkaanse collega 's/ vrienden te praten over integratie, met als argument dat wij die Marokkanen en hun cultuur daarmee zouden discrimineren? Het zijn diezelfde, zogenaamd linkse (maar wel dik verdiende!) mensen die hebben toegestaan dat Marokkaans-Nederlandse jongeren ontspoorden! Iedereen die daar wat van durfde te zeggen werd als "politiek incorrect" gebrandmerkt . . .

Nico van den Bergh, Den Haag op 23-11-2008, 18:52

De publieke omroepen zenden genante programma's grotendeels zonder inhoud uit. Hoogste tijd dat het publieke geld in een BBC-achtige setting wordt gegooid, goede films en waardevolle documentaires. En dat een nono als Filemon een salaris heeft van EUR 7000 kan echt niet. Complete verspilling van belastinggeld

henk, den haag op 26-11-2007, 12:16

Aangezien er in elk actualiteitenprogramma of nieuwsprogramma minimaal een of twee moslims voorbij komt, lijkt mij dat moslims beslist niet te klagen hebben dat zij te weinig aan het woord zijn. Integendeel zelfs. Er zijn zat Nederlandse groepen die nooit aan bod komen.

Mies, Rotterdam op 25-11-2007, 21:29

En ook zelden of nooit aandacht voor atheisme, humanisme, vrijdenkerij, terwijl je struikelt over alle reli-programma's

johanna, delft op 25-11-2007, 21:26

Als rechts aan de macht komt dan zal de omroep zijn eigen broek moeten ophouden. Dan stoppen we met alle subsidies. Daarom dat de linkse kliek zich zelf in stand houdt. Links is verweven door alle publieke omroepen en door alle organisaties die het geld van de hardwerkende burger uitgeven. Pim had het over de welzijnsmaffia. Laten we deze verstrengelingen eens in kaart gaan brengen! Zelfs Dijkstal kom je in de subsidiepotjes tegen!Mensen laat je niet in slaap maken door de SOCIALISTEN. Socialisten kennen we uit de geschiedenis!

Sonny, Amsterdam op 25-11-2007, 21:26

Het enige dat m.i.vooral overal aan kleeft is de publieke geluidsKULtuur in bijna alle radio-en tvprogramma's. De arrogante houding van makers, directies en besturen waait uit elke hoek. Door de jaren heen is diverse malen grootscheeps luister-en ander onderzoek gedaan. 1000en reageerden op de KROvraag: "Hinder van achtergrondmuziek?" Op de NOS sites kon heel eenvoudig een bericht worden achtergelaten. Na het 'opgefriste'NOSjournaal format stroomden de gastenboeken vol met klachten. De NOS heeft de latere in- discussie mogelijkheid (NOSjournaal,radio1 en MHOOM) sinds kort abrupt verwijderd. Hilversum luistert??? stichtingbam.nl

Lia, Stad op 25-11-2007, 16:19

De publieke omroep is wel te links, denk ik. Er zijn vrijwel nooit echt kritische geluiden te horen over de islam, socialisme, cultuurrelativisme of biologisch voedsel. Verder lijken de ingenomen standpunten vaak op elkaar: dezelfde opinies zijn te horen in Netwerk, Tegenlicht of P&W. Daardoor krijgen ook veel kijkers een kokervisie. Mijn laatste punt van kritiek is dat de publieke omroep de programmering naar een hoger niveau moet tillen. Maak eens een documentaire over hogere wiskunde/natuurkunde, in plaats van al die culturele programma's voor de semi-intellectuelen

Jasper, Arnhem op 25-11-2007, 11:58

De media leeft in haar zelfbedachte wereld met opgedirkte mensen die zij zelf van belang acht of waarmee zij goede sier kan maken. Werkelijk belangrijke zaken zoals de betrokkenheid van de amerikaanse regering bij de aanslagen van 9-11, het feit dat nederlandse soldaten voor oliebelangen de weg vrij maken, gevangenissen die in brand vliegen en de verkwisting van onze rechten door de overheid komen niet serieus aan bod of worden niet goed uitgespit. De marktwerking, de EU-grondwet en het oorlogsgedoe met bijbehorende propaganda worden als een vloek over ons uitgespreid. De media kijkt toe en houdt haar mond.

Fred K., Apeldoorn op 24-11-2007, 19:08

Het probleem is toch niet of de publieke omroep links of rechts is, maar onafhankelijk of niet! En met die onafhankelijkheid is het zeer treurig gesteld. Neem alleen al het team van het NOS-Journaal dat vrijwel geheel uit bijklussers bij de overheid bestaat (denk aan de Reporter-uitzending van enkele jaren geleden en aan Journaal-baas Hans Laroes, die vrolijk in een door de regering ingestelde commissie gaat zitten, waarin hij de overheid aanbeveelt onafhankelijke journalisten te mijden). Kortom: de publieke omroep is een propagandamachine van de overheid. Beetje meer links of rechts naar gelang van het kabinet, maar nimmer kritisch.

Louis, Gelderland op 24-11-2007, 19:06

op mijn wereldontvangertje ontvang ik honderden zenders over de gele wereld gratis.

rob, diemen op 24-11-2007, 18:49

Stop met gezwets over links en rechts want iedereen verstaat er iets anders onder en het heeft geen enkel nut. Stop ook met geruzie over wie wat waar moet uitzenden. TELE VISIE betekent VER ZIEN: dus laat eens wat werkelijk zien i.p.v de kijker gek te maken met ADHD camerawerk en dito geluidsgeweld. Het zal mij een zorg zijn naar welke omroep ik kijk op welk net.Ik wil gewoon prettig kunnen kijken en luisteren, naar programma's die een streling voor oog en oor zijn. Zo simpel is het.

Annette Reinboud, Lioessens op 24-11-2007, 18:44

Hilversum is zo langzamerhand overbodig. Voor feitelijke informatie zonder ideologisch sausje hebben we het internet en de blogs!

Jo, Groningen op 24-11-2007, 13:30

Als Geert Wilders het uiterste rechtse puntje van het politieke spectrum is, dan is vanuit zijn optiek al het andere links, lijkt me logisch. Ik denk dat, net als in de meeste landen, de publieke omroep een behaaglijke middenpositie inneemt. Zowel extreem links als extreem rechts zullen zich blijven beklagen dat zij zich onvoldoende in de publieke omroep herkennen. Maar wat moet je dan? Gezellige programma's als "pest de moslim het land uit" of "koken met communisten"?

Charlie, Amsterdam op 24-11-2007, 13:29

Het heeft niets met links-rechts te maken maar met bejegening van personenen en onderwerpen. Zo word ik doodziek van de hoeveelheid aandacht van een soort politicis van de kleimste partij Pechtold. Werkelijk een overkill. En wat dacht U van de Illegale Kerkelijke Omroep Nederland?

l. freteri, amsterdam op 24-11-2007, 13:21

Het is geen verrassing dat de publieke omroep zichzelf objectief vindt, maar de werkelijkheid is toch dat standpunten die kritisch zijn over de islam, milieulobby, asielzoekers, Palestijnen vrijwel of geheel niet gehoord worden. De meeste medewerkers, ongeacht de omroep, zitten toch qua denken bij D66 en alles wat links is met af en toe wat CDA. T.a.v. de belangrijke onderwerpen overheerst heel duidelijk het linkse politiek correcte standpunt, af en toe eens wat anders, maar vaak niet. Standpunten van VVD en rechts daarvan worden vrijwel niet gehoord, laat staan dat er programma's zijn die die standpunten uitdragen. Kortom niet interessant.

Cogito, Amsterdam op 24-11-2007, 13:16

Hoe rechts zijn omroepen als AVRO en TROS? De KRO heeft na wijlen Brandpunt geen identiteit meer: vertroste ontbijtkoek-TV. goedkope Mirko om andersdenkenden te lokken. Bij P&W, Doorgedraaide wereld, en Nova komt rechts Nederland, amper tegengesproken, steeds vaker aan bod. Iedere nacht wel BNN-drugs-tv voor garnaal Filemon met publieke Sophie, wat echter geen leden voor BNN oplevert. Medy D66 van der Laan is tegen publieke omroep, gaf alleen haar vriendjes in het overkoepelend orgaan werk. Als EO en NCRV maatschappelijk kritisch zijn, mistoestanden naar voren halen, bralt rechts Nederland, van kolonel bd. tot Geert de Blonde: ze zijn links.

J.Verhoeven., Deurne op 24-11-2007, 12:57

Wás het maar zo dat er echt linkse (om van rechtse maar te zwijgen) geluiden te beluisteren waren. Het is echter helaas vooral de saus van politieke correctheid waarmee Hilversum en de media in het algemeen mee overgoten zijn. Daarbij, wat moet men zich voorstellen bij "links" heden ten dage? Narcistische VARA-corifeen als Pauw en Witteman? Clairy "botox" Polak? Ex Groenlinks exponenten als P.Rosenmuller en A.van Es die bijkans de deur platlopen van Huis ten Bosch en paleis Noordeinde? Nee hoor, Hilversum is niet links, laat staan veel te links. Hilversum is gewoon decadent.

frans, haarlem op 24-11-2007, 12:18