Politiek / Cijfers als nieuwe religie

U bekijkt nu: pagina 1 van 2.

Na het zoveelste zinloze, tonnen verslindende overheidsproject dat aan de buitenwereld werd verkocht als een succes, had Peter Cuyvers er genoeg van. ’Politici hechten veel te veel waarde aan nietszeggende cijfers.’

reacties (14)
print
stuur artikel door

Het project met de taalles voor allochtone moeders deed voor Peter Cuyvers de deur dicht. In dienst van de Nederlandse Gezinsraad moest hij een kleurenbrochure schrijven, met fraaie foto’s en wervende teksten, over het succes van de cursus. In werkelijkheid was het project zijn zoveelste ervaring met verspilling van overheidsgeld.

,,Niemand was geïnteresseerd in de werkelijkheid, die liet zien dat we voor een ton slechts veertien moeders twaalf lessen Nederlands konden geven. De rest ging op aan projectkosten, coördinatoren, logistiek, diners. Bij de LOI waren we veel goedkoper uit geweest.”

Cuyvers besloot toen, bijna zes jaar geleden, bij de Gezinsraad weg te gaan. Hij verliet de gesubsidieerde sector en begon zijn eigen bureau, Family Facts, dat overheden, politieke partijen en particuliere opdrachtgevers adviseert over gezinsbeleid, jeugdzorg, opvoeding. Eind jaren negentig brak hij ook met de PvdA, waar volgens hem een taboe heerste op het denken over het gezin, en trad hij toe tot het CDA. De econoom Lars Bovenberg, ook een CDA’er, en hij zijn de geestelijke vaders van de levensloopregeling, die beoogt mensen een grotere keuzevrijheid te geven om werk, zorg en vrije tijd naar eigen voorkeur te combineren.

Dankzij zijn ervaring in zowel de semi-overheidssfeer als de particuliere sector, kan Cuyvers als weinig anderen oordelen over de verspilling van publiek geld en de onmacht van de overheid om problemen efficiënt aan te pakken. Dit crisisverschijnsel houdt volgens hem verband met het fenomeen dat schijn en werkelijkheid in het beleid door elkaar lopen.

In de afgelopen zes jaar heeft Cuyvers nieuwe ervaringen opgedaan met de ’cijferreligie’. Zo noemt hij het verschijnsel dat de overheid in haar beleid volledig vertrouwt op cijfermatig onderzoek van planbureaus als het CPB en het SCP. Het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau houden volgens hem de illusie in stand dat alles meet- en weegbaar is en in objectieve getallen weer te geven.

,,Op een bepaald moment zijn we gaan denken dat kennis zuiverder was dan geloof. Kennis en cijfers zijn de plaats in gaan nemen van religie, om te voorzien in de menselijke behoefte het handelen zin te geven. Cijfers hebben een goddelijke status gekregen. Ze geven houvast. Degenen die ze uit de ingewanden van een computer te voorschijn kunnen toveren zijn de ’hogepriesters van de cijferreligie’. Net zoals hun collega’s uit vroeger tijden dat waren toen ze de toekomst nog uit de ingewanden van dieren voorspelden. In werkelijkheid zijn de sociale en economische wetenschappen het niveau van de kwakzalverij nog niet ontstegen. Ze zitten in het stadium waarin de medische wetenschap nog aan sappenleer deed.”

,,Objectief meten en wegen, dat kan bij een brug. In de sociale en economische wetenschap is dat veel moeilijker, al doen het SCP en het CPB of dat niet zo is.’’,,Hun methode heet ’vragenlijst’. Zo’n methode is niet het geschikte instrument om je in mijn hoofd te bewegen. Je kunt nog wel aan iemand te vragen: ’Wat hebt u vijf minuten geleden gedaan?’ Maar de uitkomst zal minder zuiver zijn als je vraagt: ’Wat gaat u morgen kopen?’ Dan wordt het net zo onbetrouwbaar als een stembusonderzoek in een bananenrepubliek.”

,,Toch bepalen zulke cijfers de politieke realiteit. Men zoekt eenvoudige ordeningsstructuren en cijfers voldoen daaraan. Het wordt cijferfetisjisme. Neem een onderzoek dat uitwijst dat het met 15 procent van de jongeren niet goed gaat. Waar komt dat cijfer vandaan: van een vragenlijst die ooit is afgenomen bij een paar duizend ouders, van wie 15 procent invulde dat ze wel eens professionele hulp hebben overwogen. Dat zegt dus nog weinig, maar 15 procent is een mooi cijfer voor de politiek. Het maakt het jeugdprobleem nijpend, maar ook beheersbaar.”

,,Cijfers geven de schijn van objectiviteit. Dat geeft degene die over de cijfers beschikt alle ruimte voor manipulatie, om zijn eigen virtuele werkelijkheid te scheppen. Als de Europese politiek zegt dat het goed gaat met de economie als het financieringstekort lager is dan 3 procent, dan gáát het goed met de economie zolang je met kunst en vliegwerk die norm haalt. Ook in Italië, hoewel het tekort daar in werkelijkheid 8 procent zou zijn als ze het daar op dezelfde manier als wij zouden berekenen.”

,,Het probleem is dat iedere reflectie op de relativiteit van cijfers afwezig is. Dat wil niet zeggen dat ik mensen van kwade trouw beschuldig. Maar ze hebben de mogelijkheid dat ze het mis hebben niet meer op hun netvlies. Als een moslim zichzelf opblaast in een Israëlische bus, gelooft hij echt dat hij de wereld verder brengt. Dat geldt ook voor de politicus die zijn beleid op cijfers baseert omdat hij denkt dat ze de werkelijkheid weergeven. Zo kunnen cijfers en de bijbehorende bureaucratie praktische oplossingen in de weg staan. Dikwijls is dat ook zo.”

Cuyvers vertelt het verhaal van een ziekenhuis dat het onzin vond dat patienten na een ingreep nog vijf dagen moesten blijven, hoewel ze in de laatste drie dagen maar één keer medische hulp nodig hadden. Het idee kwam op die mensen na twee dagen naar huis te sturen en de zorg over te laten aan de thuiszorg. Dat kostte slechts een fractie daarmee bespaarden ze tientallen miljoenen per jaar. De instellingen meldden deze gang van zaken aan het departement, waar sommigen zeer verheugd waren, maar anderen constateerden dat er middelen uit de AWBZ gebruikt werken om medische zorg te leveren*en dat mocht niet. Het project werd gestaakt en de mensen lagen na een standaardoperatie weer de volle vijf dagen in het ziekenhuis.”

Dat cijferfetisjisme dringt volgens hem door in de haarvaten van de samenleving.

Reacties (14)

Door cijferfetisjisme bestaat de kans, dat de kleinschalige goed bereikbare huisartsenzorg in de avond- nacht- weekenddiensten in Zuidwest Drenthe en Noordwest Overijssel zal verdwijnen. Voor meer informatie zie www.spoedarts.nu Toelichting: in 2004 deed de Plexus Medical Group op verzoek van het College van zorgverzekeringen (CVZ) en VWS naar de huisartsendienstenstructuren (HDS-en). Men had geconstateerd, dat HDS-en die minder dan 100.000 inwoners verzorgden, duurder waren per ingeschreven patient. Niet geheel toevallig waren veel van deze HDS-en gelocaliseerd in dunbevolkte toeristische gebieden. Met de vele miljoenen dagjesmensen en de miljoen overnachtingen in ons gebied werd echter in het geheel geen rekening gehouden, omdat men hier geen opdracht voor had gekregen!! De conclusie was dan ook, dat de totale kosten gedeeld door het aantal eigen patienten hoger waren dan het gemiddelde. Reden om kleinschalige HDS-en te laten verdwijnen. Roelof Moes, huisarts te Nijeveen.

Roelof Moes, Nijeveen op 24-04-2006, 16:22

Cijfermatige religie, de godsdienst van het (om naar Kuyc's hieronder geschreven verhaal uit Antwerpen te spreken) tot het corrupte niveau gereduceerde getal, is inderdaad in onze tijd doorslaggevend en nivellerend geworden. Cijfers worden geclaimd om daar excellentie in markttechnische termen mee te onderstrepen. Maar zijn de op aarde wemelende en levende schepselen niet verheven boven de macht van het getal en boven de kracht van de markt? Persoonlijk heb ik heel erg lang, zo'n 21 jaar sinds een ernstig verkeersongeval in Frankrijk op de absolute grenzen van het leven doorgebracht, waar je niet meer kunt relativeren en waar het leven uit nullen en enen gaat bestaan en andere getallen er niet meer toe doen. Op die grens wil ons huidige cijfermatige omgangsstelsel niet meer functioneren. Dan krijg je hooguit één briefje ter beantwoording van serieuze zorgen voor de dag van morgen. Elke dag heeft immers voor ieder van ons en van het stelsel waarin we leven genoeg aan zijn eigen kwaad.

C. Buizer, Voorschoten op 23-04-2006, 19:00

Schitterende analyse. Cijfers en onderzoeken zijn ook erg handig om elastisch aan te wenden en zoveel verwarring te zaaien dat het zicht je ontnomen wordt. Een gemeentebestuur dat haar gezonde verstand (en moraal?) negeert en zich baseert op - kies maar uit welk - milieu of verkeerstechnisch onderzoek om een internationele snelweg (A74) door dichtbevolkt woongebied aan te leggen.. Ik vind het optimistisch dat P.Cuijvers stelt dat er maar weinig mensen zijn die zaken bewust manipuleren. Wanneer het eigen (politieke) belang in het geding is, moet de verleiding wel groot zijn. Beste Peter C, wat is volgens jou een betere manier? Toch voorlopig maar OOK blijven vertrouwen op het gezonde verstand, het eigen gevoel? In afwachting van een verdere ontwikkeling van de sociale en econ.wetenschappen?

Verhagen, Blerick op 21-04-2006, 17:58

Hoe meer er berekend wordt, des te groter de kans dat er fouten worden gemaakt. Zowel in de berekening als in de interpretatie van de getallen. Cijfers zijn toch slechts abstracties van een onberekenbare werkelijkheid.

Bukowsky, Providencia op 21-04-2006, 17:43

Cijferreligie betekent zowel te sterk geloven in (op zich mogelijk juiste) cijfers als cijfers naar je hand zetten. Niet alleen de overheid manipuleert. Hier een casus. De coporatie waarvan ik huur, meet en registreert alleen wat ze wil weten. Hoe de klanten denken over hun performance, wordt niet gemeten. (Want dan zouden er ook iets aan gerechtvaardigde ontevredenheid moeten dóén, stel je voor.) Het gaat verder: klachten over b.v. ernstige geluidsoverlast worden vaak ook niet geregistreerd. Ik had daar last van en uiteindelijk bleek volgens de advocaat van de corpo dat het dossier praktsch leeg was omdat meldingen niet waren genoteerd, brieven verdwenen enz. Maar ook de politie registreert zo'n melding alleen als ze persoonlijk langs zijn geweest (en dat gebeurt zelden, geluidsoverlast heeft in deze omgeving "geen prioriteit" wegens ernstiger zaken).

Bernadette de Wit, Amsterdam op 21-04-2006, 17:41

Dit artikel is me uit het hart gegrepen. Conclusie moet echter niet zijn om voortaan geen cijfers uit onderzoek te produceren, maar die cijfers te relativeren en te toetsen aan het professionele oordeel van deskundigen. Probleem is dat deskundigheid op bijna elk gebied helaas steeds verder te zoeken is. Specialisatie leidt tot tunnelvisie en tot genoemde virtuele werkelijkheid, losgezongen van de echte werkelijkheid. Besluiten en oordelen op basis van alleen cijfers is mede een gevolg van verdwenen deskundigheid. Het enige houvast wat rest zijn de cijfers. Dus niet minder onderzoeken maar meer deskundigheid kweken. Daarvoor heb je goed onderwijs nodig. Dat is de laatste decennia vakkundig afgebroken. De gevolgen zullen steeds duidelijker worden, ook al zullen er ongetwijfeld keiharde cijfers zijn die zeggen dat er niets aan de hand is.

Paulcjm, op 21-04-2006, 17:39

Politici willen "harde" cijfers om zekerheid te krijgen. Het probleem is dat elk getal dat je produceert een onzekerheidsmarge heeft. Dit wordt door de getallenproducenten zelden aangegeven, uit gemakzucht, maar ook omdat de onzekerheden vaak moeilijk in te schatten zijn. Maar zelfs al zouden onzekerheidsmarges aan de getallen kunnen worden meegegeven, politci kunner daar helemaal niet mee omgaan. Ze hadden juist om de cijfers gevraagd om onzekerheid uit te sluiten!

pieter, Utrecht op 21-04-2006, 17:39

Dit verhaal klopt als een zwerende vinger met mijn bevindingen van 26 jaar geleden.Ik heb toen vanuit de wetenschapsfilosofie gekeken naar de sociale wetenschappen. Die probeerden vergeefs de natuurwetenschappen te imiteren en hadden cijfertjes nodig om ?gedrag? te kunnen verklaren. Dat was niet het enige dat er volgens mij mis ging. Ik heb in mijn ?Brieven aan sociale wetenschappers? gesteld dat: - de sociale wetenschappen aan iedereen ten goede zouden moeten komen en niet vooral aan een elite - ze niet zouden moeten mikken op beheersing van mensen, maar op het mensen in staat stellen zelfstandig met elkaar hun problemen op te lossen - dat zowel begrijpen als verklaren elkaar wederzijds versterkend een hoofdrol dienden te spelen - dat er een (of meer) ? concurrerende ? paradigma(ta) zou(den) moest(en) komen die bruikbaar zou(den) moeten zijn in een reeks sociale wetenschappen zodat er meer eenheid zou komen - dat de sociale wetenschap zo logisch veel sterker zou komen te staan

Wim Veldhuijzen, Sausses op 21-04-2006, 17:38

Goed artikel. Ik zou willen wijzen op het grote verschil tussen wat verstaan moet worden onder het woord "getal" in vergelijking met het woord "cijfer". Het eerste woord verwijst naar vaste, door de mens niet echt veranderbare, werkelijkheden, en heeft zijn historische wortels in het Platonisme dat de niet te corrumperen getallen onafhankelijk van de mens in een andere 'ideale' wereld liet bestaan. Het is die gedachte waarop het Rationalisme van de Verlichting en de Wiskunde gebaseerd waren. In de twintigste eeuw vindt een radicale verandering plaats die het getal dat iets verhevens had, naar beneden werd gebracht tot op wat Plato "het corrupte niveau" noemde. Daarbij ging het "cijfer", dat men een getal kan noemen, voorzien van, of ter ondersteuning van een opinie of een waardering de plaats van het getal innemen. Het is het twintigste eeuwse Pragmatisme geweest dat het eens omzichtig gehanteerde getal op een platvloerse niveau bracht en daarmee er geen probleem in ziet hetzelfde cijfermateriaal ter staving van zelfs geheel onverenigbare standpunten aan te voeren.

kuyc, Anvers op 21-04-2006, 17:38

van die burocratie van de overheid, dat herken ik. Ook die onmacht om op de werkelijke problemen van mensen een antwoord te zoeken samen met hen, en een oplossing te vinden als overheid. Het lijkt bijna een onmogelijke taak wan inderdaad burokratie leidt tot moreel verval(kennelijk Max Weber). Aan de andere kant verbaast t mij, dat sommige problemen zoals de overheid ze op z'n bordje krijgt, en zoals ze in de media naar voren komen, helemaal niet zijn voorzien van cijfers of een indicatie over de omvang."als we maar 1 jongere (lees jongen) op school houden, dan is ons project geslaagd", heet het dan (of die moeder op taalcursus laten gaan) terwijl het echt in deze complexe samenleving onvermijdelijk is dat mensen buiten de boot vallen, hulp weigeren, hun geld ergens anders aan besteden dan aan een opleiding voor hun kinderen etc etc. Dat is de prijs die we betalen voor een zekere mate van vrijheid, voor niet 24 uur per dag controle achter de voordeur.Dat mag van mij zo blijven!

Brenda, amsterdam op 21-04-2006, 10:20

Zelfs bij onderwerpen waar iedereen van aanvoelt hoe het zit roept de politicus ONDERZOEK. Wat een geldverspilling, wat een dom vertrouwen op onderzoeken die nooit het gehele plaatje kunnen weergeven. Dat gevoel over hoe het werkelijk zit is een kostbaar talent, daarin zit waarheid. Een onderzoek geeft slecht een 'bepaalde' subjectieve voorstelling van de werkelijkheid.

Theemuts, Amsterdam op 21-04-2006, 10:12

Dit is een goed artikel! Sociaal-wetenschappelijk onderzoek is geen wetenschap naar de maatstaven van de exacte wetenschappen. Als wij bijvoorbeeld de afstand tussen atomen in een molecuul bepalen, krijgen we daar cijfers uit die echt iets voorstellen. Als we iets proberen te zeggen over een complexe opeenhoping van deeltjes zoals een mens of losse verbanden tussen mensen zoals een samenleving is het dat haast onmogelijk. Dan is het beter dat experts op een bepaald gebied meer op hun gevoel afgaan dan op onbetrouwbare cijfers. Die experts moeten dan wel neutraal zijn en niet ideologisch geïnspireerd.

Jasper, op 21-04-2006, 10:11

Geef mij de Betuwelijn maar.....

Ton van Mil, Barneveld op 21-04-2006, 10:01

Met dit artikel is iets eigenaardigs aan de hand. In de voorbeelden, die Cuyvers geeft, kloppen de cijfers wel degelijk, zoals in dat voorbeeld van dat ziekenhuis. Men kijkt misschien met oogkleppen naar die cijfers en gebruikt ze, hoe ze te pas komen. Misschien komt dat, door de uitholling van het wiskundig logisch denken op de scholen, de laatste 25 jaar?

M.Nieuweboer, Moengo Suriname op 21-04-2006, 09:44