Terbeschikkingstelling / Terug in de maatschappij

Nadat een tbs’er op verlof een man vermoordde, begon de Tweede Kamer een onderzoek naar wat er mis gaat met de terbeschikkingstelling. Toch kunnen jaarlijks honderd van de ruim zestienhonderd tbs’ers met succes de kliniek verlaten. Een behandelaar en twee ex-tbs’ers vertellen over succes in de tbs. Zaterdag volgen interviews met twee tbs’ers die nooit meer vrij komen.

Als een tbs’er pas weer de samenleving in zou mogen als hij genezen is, komt bijna geen patiënt de kliniek meer uit, zegt Marieke Kavelaars. Zij coördineert de behandelingen in de Zuid- Hollandse tbs-kliniek de Kijvelanden.

De kliniek behandelt ongeveer honderddertig tbs’ers, allemaal veroordeeld voor een delict dat ze onder invloed van hun psychiatrische stoornis pleegden. „Onze patiënten zijn beschadigde mensen die van jongs af aan problemen hebben. Daar kunnen we geen gewone burgers van maken.”

Genezing is ook niet waar terbeschikkingstelling over gaat, stelt Kavelaars. „Deze mensen hebben een ziekte en wij maken die hanteerbaar. Meer kunnen we niet doen.” Hun verleden en psychiatrische stoornis hebben ervoor gezorgd dat ze een delict hebben gepleegd, vertelt de psychotherapeute haar patiënten. „Daar gaan we mee aan de slag. In groepstherapie praten ze over wat er allemaal gebeurd is, hoe ze zijn opgegroeid. Zo kunnen ze bij elkaar zien waar het mis is gegaan. Dat is altijd makkelijker dan meteen naar je eigen problemen kijken.” Kavelaars is tien jaar geleden in de Kijvelanden begonnen als psychotherapeut en inmiddels is zij behandelcoördinator van verschillende afdelingen van de kliniek.

Ex-tbs’ers Mees en Jeroen, die in één van de dertien Nederlandse klinieken zijn behandeld, vertellen op de volgende pagina’s over hoe zij de tbs hebben doorlopen.

Op weg naar buiten zijn wonen, werk en vrije tijd de belangrijkste thema’s in de behandeling. Vooral de invulling van hun vrije tijd is voor veel tbs’ers een probleem. „Ze denken: ’Als ik vrij ben, kom ik die avonden wel door’. Maar daar zit een risico: die avonden alleen brengt ze in de verleiding om weer drugs te gebruiken, over seks te fantaseren of te zwerven over straat. Juist daar richten wij ons op als patiënten naar buiten gaan: die risicofactoren aanpakken zodat iemand niet meer terug valt.”

De kliniek leert tbs’ers om hun eigen valkuilen te herkennen en te hanteren, zegt Kavelaars. „Resocialiseren is vallen en opstaan. Wij proberen patiënten handvatten te geven zodat ze signalen van een terugval herkennen. Ik zeg altijd: ’Jullie gaan een keer de mist in’, bijvoorbeeld door weer drugs te gebruiken. Maar het belangrijkste is dat áls dat gebeurt, de patiënten het ons vertellen. Ook als hun tbs al lang voorbij is en ze geen contact meer met hulpverleners hoeven te hebben.” Kavelaars heeft wel eens telefoontjes gehad van ex-tbs’ers die zeiden dat ze op het punt van terugvallen stonden. „Dan nodig ik ze uit voor een gesprek. De meeste ex-tbs’ers hebben nog vrijwillig contact met een vroegere behandelaar of andere hulpverlener.”

Tijdens de tbs worden nieuwe contacten bij de behandeling betrokken. „Een tbs’er die al buiten de kliniek woont en nieuwe mensen ontmoet, moet hen vrij snel mee naar de kliniek nemen. Liefdes, vrienden, werkgevers: ze kunnen in de behandeling helpen. ’Geef hem geen alcohol want dat is een risicofactor’, zeg ik dan bijvoorbeeld.”

Vooral met vrouwen die een relatie met een patiënt krijgen, wordt uitgebreid gesproken. „We zien in dit werk veel Florence Nightingale’s: vrouwen die denken dat hun tbs’er ze niks aan zal doen. Daar moet je mee uitkijken. Maar relaties verbieden heeft niet altijd zin, want uiteindelijk is het de bedoeling dat onze patiënten weer naar buiten gaan.”

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.