goslinga / Bos verloor de slag door angst en vermijding
-
- 1 / 2
-
In het slotdeel van de Wouter Tapes, de tv-documentaire van de VPRO over de verkiezingscampagne van PvdA-leider Bos, verzucht de hoofdpersoon dat zijn intuïtie hem deze keer in de steek heeft gelaten. In de aanloop naar de Kamerverkiezingen van 2003 en de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 viel alles voor zijn gevoel op zijn plek, nu vraagt hij zich af waarom er veel dingen mis gaan en waarom het hem maar niet lukt de juiste toon en woorden te vinden. In de bundel ‘De verloren slag’ van de WBS, het wetenschappelijk bureau van de PvdA, helpt Liesbeth van Zoonen, hoogleraar media en populaire cultuur, Bos enigszins uit de droom.
Niet zijn falende intuïtie, maar het onvermogen de dreiging van een tweedeling in de samenleving tot centraal punt van de campagne te maken, was de oorzaak van het verlies. Volgens Van Zoonen kon Bos hierdoor zijn sterke kaart, zijn stijl van bindend leiderschap, niet uitspelen. Uit de documentaire blijkt overigens dat Bos in deze kaart niet erg geloofde. Tijdens een overleg met zijn team laat hij zich over de term ‘bindend leiderschap’ schamper uit en veronderstelt hij dat de media hetzelfde zullen reageren. ‘Ik hoor Witteman al zeggen... bindend leiderschap? Wat is dat?’
Van Zoonen noemt het een kapitale blunder dat Bos in de campagne meeging met het optimistische verhaal dat CDA-leider Balkenende uitdroeg. Ze memoreert het debat over de Miljoenennota, waarin de premier uitriep: „Het gaat goed met Nederland.” Het antwoord van Bos daarop was: „U heeft gelijk, maar het kan nog wel wat beter.” Het gevolg daarvan was volgens Van Zoonen dat degenen die het daarmee eens waren niet wakker schrokken, terwijl degenen die vonden dat het helemaal niet goed ging met Nederland, niet bij de PvdA terecht konden, maar in de armen werden gedreven van Marijnissen of Wilders.
De hoogleraar beschouwt deze keuze van de PvdA-top als de crux van de mislukte campagne, het verlies van de kamerzetels en de winst van SP en PVV. De vraag is of deze verklaring niet wijsheid achteraf is en de invloed van andere partijen op de campagne niet te veel buiten beschouwing laat. Tegenover het onvermogen of de onwil van de PvdA om de gespannen verhoudingen tussen de bevolkingsgroepen te agenderen, stond immers de geslaagde poging van het CDA de economie centraal te stellen.
De christen-democraten konden dat met succes doen dankzij het aantrekken van de groei. Bovendien bleven ze, ook na het verlies bij de raadsverkiezingen, vertrouwen op de wetmatigheid dat het uiteindelijk altijd weer in de eerste plaats om de portemonnee draait (It’s the economy, stupid!) De partij bleef daardoor consistent in haar lijn en kreeg door het herstel zelfs ruimte om de omstreden hervormingen in de sociale zekerheid krachtig te verdedigen en de PvdA vanwege haar AOW-plan al voor de zomer rake klappen te verkopen (Verhagen: „Met Bos ben je de klos.”)
De PvdA-leider was zich er al vroeg van bewust dat het moeilijk was een zittende premier met de economische wind in de rug te verslaan. Maar het is niet onwaarschijnlijk dat hem dit zou zijn gelukt als hij het gespannen sociale klimaat in het land tot het kernthema van zijn campagne had gemaakt. Door te delen in het geforceerde optimisme liet Bos zich opsluiten in een patstelling, die tot een vervreemdende verkiezingsstrijd leidde waarin het over de verkeerde zaken ging.
Dat brak overigens niet alleen de sociaal-democraten op maar ook het CDA en de VVD. De ‘drie grote partijen’ (zoals Marijnissen ze pas nog per abuis, vermoedelijk uit macht der gewoonte, aanduidde) verloren samen achttien zetels en belandden met hun zeteltal net iets boven het historisch dieptepunt van negentig zetels uit het revoltejaar 2002. Daarentegen wonnen de SP en de PVV van Wilders, de partijen die het sterkst beklemtoonden dat het in Nederland niet goed gaat, tezamen 26 zetels.
Het was dus niet zozeer een strategische blunder als wel het onvermogen van de middenpartijen om adequaat met de nieuwe sociale kwestie om te gaan, die Bos de das om heeft gedaan. Net als eerder Kok en Melkert koos hij net als CDA en VVD voor vermijding van dit vraagstuk met als gevolg dat Marijnissen en Wilders vrij spel hadden. Het gevolg was dat Nederland na een van de meest hectische perioden uit zijn geschiedenis een wezenloze verkiezingscampagne beleefde.
Tekenend voor het gebrek aan politieke moed in het midden was dat een indringend rapport van de WRR, de onafhankelijke denktank van de regering, over de zich verscherpende verhoudingen in de samenleving totaal geen rol speelde. Dit rapport verscheen zes weken voor de verkiezingen en bracht de dreigende tegenstellingen scherp in beeld: jong versus oud, allochtonen versus autochtonen, hoog- versus laagopgeleiden. Maar Bos, Balkenende en Rutte verkozen erover te zwijgen, zelfs nadat de wat apolitieke VVD-minister Winsemius met de waarschuwing kwam dat 140 oude stadswijken sociaal op exploderen staan. Ondertussen probeerden de media met behulp van de opiniepeilingen en aandacht voor de X-factor van de kandidaten op geforceerde wijze iets van spanning te creëren.
De verkiezingsstrijd van 2006 miste door dat alles ernst, dramatiek en een breder perspectief. Het ontbrak in het midden aan leiderschap om uit de benauwde kaders te breken en een groter verhaal neer te zetten. Brengt de nieuwe coalitie daarin geen verandering, dan zullen Marijnissen, Wilders en de politieke tinnegieters die zich ongetwijfeld nog aandienen de komende jaren hun aanhang vergroten. De coalitie oogt stevig en stabiel, maar voor echte politieke stabiliteit is een adequaat antwoord vanuit het midden op de sociale kwestie urgent.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (11)
de ellende begon met den uyl;die haalde nieuw links binnen.
christoph hahn, haarlem op 02-04-2007, 00:23
Noem me naïef. Ik dacht dat het de taak van politieke partijen was hun idealen zodanig voor het voetlicht te brengen, dat ze kiezers winnen. De grote partijen lijken er nu vooral op gericht te zijn de idealen te laten bepalen door de kiezer. En die weet het ook niet en gaat daarom maar nnaar de extremen.Want deze zijn wellicht ongenuanceerd maar daardoor wel duidelijk. Ik denk dat de managementcultuut van de grote partijen (vooral risicovermijden en alles vooraf regelen zodat ze zeker bent) de democratie in Nederland de das omdoet.
Bert, Heerhugowaard op 01-04-2007, 14:22
Regeringsbeleid is in Nederland altijd het resultaat van compromissen. De kiezer is zich zeer bewust van de geringe invloed van verkiezingen op het daadwerkelijk uitgevoerde beleid en wisselt vaker dan ooit van partij. Het logisch gevolg is dat het bij verkiezingen vooral om de beeldvorming draait. De PvdA is bij uitstek een partij die zich in haar keuze van vertegenwoordigers laat leiden door het (slechte) idee dat een partij een afspiegeling moet zijn van haar electoraat. Bos lijkt op een man die voorafgaand aan een afspraakje zijn ‘date’ vraagt wat voor kleren hij moet aantrekken om bij haar in de smaak te vallen. Het is daarom geen wonder dat kiezers massaal op beduidend meer ‘authentieke’ mannen als Marijnissen en Balkenende gevallen zijn.
H.R. Krol, Haarlem op 01-04-2007, 14:21
Logisch dat u het nu allemaal zo goed weet. Voorafgaand aan de verkiezingen werd er toch een behoorlijk ander beeld geschetst. De linkse stemmer is afgehaakt op de onbetrouwbare en openlijk de bevolking voorliegende Bos. Uw verhaal had toen moeten klinken, daar bent u journalist/analist voor. En nu buitelen de verschillende media over elkaar heen, alsof er groot nieuws is. Wederom een voorbeeld van journalistieke armoede. Mensen als Bos maakt iedereen dagelijks mee in zijn/haar omgeving. Als je de boel besodemieterd lig je eruit. Marijnissen wordt wel vertrouwd, los van inhoud. Het is allemaal niet zo moeilijk hoor.
nannoe, lwarden op 01-04-2007, 09:50
PvdA verliest aanhang door de volgende issues: 1. Ouderen zullen na hun pensioen AOW-premie blijven betalen. Sinds Bos dit als punt van het verkiezingsprogramma van de PvdA had aangekondigd begonnen kiezers, de ouderen denk ik, zich af te wenden. 2. PvdA heeft haar immigratiebeleid niet veel veranderd, terwijl de kiezers door de gewelddadige gebeurtenissen sinds Fortuin en Theo van Gogh wel in hun opvattingen veranderd zijn.
g.hanness, ter aar op 01-04-2007, 09:43
Goslinga heeft volkomen gelijk. Den Uyl maakte deze fout in een iets andere situatie beslist niet tussen 1970 en 1980. Maar Bos was (is?) blijkbaar zo bang voor een herhaling van de formatie van 1977, dat hij al concessies deed voor de verkiezingen. In het Nederlandse politieke stelsel is dat erg onverstandig. De Nederlandse kiezer trekt immers automatisch al 50% af van alle mooie plannen. Hij/zij weet, dat er tijdens een formatie onderhandeld moet worden.
M.Nieuweboer, Moengo Suriname op 31-03-2007, 20:45
"De verkiezingsstrijd 2006 miste ernst, dramatiek en een breder perspectief". Wat had u dan gewild, meneer Goslinga, weer een moord op een politicus zoals in 2002? Het spijt me, maar ik vind de inhoud van uw columns de laatste maanden nogal goedkope retoriek: Over gebrek aan moed, gebrek aan leiderschap enz. Het getuigt bij Wouter Bos juist van veel moed om, ondanks een grote verkiezingsnederlaag en met een SP in opmars, toch met de PvdA in een regering deel te durven nemen.
Theo, Alblasserdam op 31-03-2007, 13:01
Wanneer we een antwoord willen op de sociale kwestie, zal een antwoord van links van het midden moeten komen. Van het midden, inclusief de PvdA en alles wat daar rechts van zit, inclusief de PVV, heeft een socialer Nederland niets te verwachten. Van de zogenaamd stevige coalitie die er nu zit hebben we weinig te verwachten. Men staart naar eigen navel en draait rondjes in het midden. Nederland wordt toegedekt met de leus:" wij weten wel wat goed voor u is". Triest toch om te zien hoe een sociaal kaalgeslagen Nederland, gewoon aan een lijntje wordt gehouden en verder verloederd.
kinkel, Breda op 31-03-2007, 13:01
Als zwalkend kiezer tussen PvdA, D66 en Gr.L., maar bij de laatste verkiezingen toch overtuigd PvdA, was ik natuurlijk teleurgesteld door de uitslag. Maar ik voorzag hem wel enigszins - niet door het zien van de 'Tapes' (achteraf), maar door enige vertrouwdheid met het jezuitisch cynisme van het CDA en het romantisch simplisme van de SP. Van Verhagen mocht je vuil spel met stompzinnige oneliners verwachten, maar Bos was geheel onvoorbereid op de schunnige aanvallen van JPB, tot dan bepaald geen cynisch opportunist. "U liegt, U draait, meneer Bos", dat was het breekpunt voor de PvdA. Tot in de hoogste wetenschappelijke en politieke regionen wist en weet men dat de h.r.aftrek niet houdbaar is, en ook dat welgestelde pensionado's er goed aan doen mee te betalen aan de AOW zonder één reisje in te leveren. Hoe uit te leggen dat de opleving van de economie door JPB eerder tegengewerkt dan gestimuleerd werd? Moeilijk. JPB heeft een oneliner... En dan is er ook nog het genie Marijnissen..
E.Horst, Heel op 31-03-2007, 10:18
Uitstekende analyse van een politieke onontwikkeling tot aan een bepaald moment: de coalitievorming. Het kan natuurlijk aan Wijffels hebben gelegen dat nou juist in dit regeerakkoord de ingangen en opzetten zijn gekozen die te maken hebben met de staat waarin het land verkeert. Dan is er tenminste één mens op het goede moment op de goede plaats geweest. Het gaat nu dan wel om een pure middencoalitie, maar als de daarin bepalende figuren het schip van staat een beetje op de koers houden die in hun akkoord is beschreven, hoeft niemand bang te zijn voor Wilders en de SP. Waarmee ik maar wil zeggen dat de angst voor de SP volkomen onterecht is, gezien de sociale statuur van die partij, en de angst voor Wilders ook, omdat die vleugel vanzelf weer uit elkaar valt als alle verstandige mensen in het openbare leven er weer normaal op reageren; en niet doen alsof hij zinnige bijdragen aan de samenleving levert. Hè Trouw?!
Klaas Fiets, Stompetoren op 31-03-2007, 10:17
De analyse van Goslinga suggereert dat het succes van de SP kwam doordat deze partij de sociale kwestie (dreigende 2-deling in de samenleving) wel serieus op de agenda zette. Niets is minder waar. Ook Marijnissen ontloopt de kwestie door steeds te melden dat discussies die te maken hebben met de 2-deling nergens over gaan. Onlangs reageerde Marijnissen bij Pauw en Witteman dat de kwestie rond de anti-multiculturele Tilburgse imam nergens over ging, omdat 'wat gezegd zou zijn niet werd bevestigd'. Wilders ontloopt de discussie niet en durft irritant heerlijk rebels te zijn (met succes) tegen de politici die menen te denken hoe het hoort. De PvdA en Bos wilde te graag regeren. Dan kan men nooit consistent blijven. De politiek werkt altijd met beeldvorming (illusies) bij de kiezer. Voor Sp'ers: wanneer u denkt dat een politicus integer en eerlijk overkomt, juist dan moet u uiterst op uw hoede zijn niet te worden bedrogen! Bos was in z'n gedraai wel eerlijk i.t.t. z'n woorden.
Fan Ferre, Yogyakarta op 31-03-2007, 10:13
Plaats een reactie
Stuur artikel door