Theo van Gogh

Theo van Gogh (Wassenaar, 1957) is cineast, columnist en programmamaker. Hij regisseerde onder andere de films Een dag naar het strand, Terug naar Oegstgeest, Vals Licht, 06 en Blind Date. Zijn tv-programma Een Prettig Gesprek werd veelal met gejuich ontvangen. Zijn meest recente optreden in Hoe hoort het nu eigenlijk? - een duo-presentatie met Menno Buch - vond onder critici minder bijval.

1 Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

,,De familie Van Gogh heeft ooit 18 miljoen gekregen voor driehonderd schilderijen en zeshonderd tekeningen die samen inmiddels vijf tot zes miljard waard zijn. Ze hebben zich met een fooi laten afschepen. En toch zie ik dat als een rechtvaardigheid van de Grote Scenarioschrijver want als je, zoals ik, gelooft dat iedereen gelijke kansen moet krijgen om zich in dit leven te kunnen ontplooien, zou het wel heel oneerlijk zijn geweest als ik met een miljard gulden de wereld was ingestuurd. Maar ik heb ook wel eens gedacht: wat had ik niet met dat geld kunnen doen! Films maken, kranten uitgeven, noem maar op. Geld geeft vrijheid. In dat opzicht vind ik de jaren negentig eerlijker dan de jaren zestig omdat nu tenminste wordt erkend dat geld het hoogste goed is in een mensenleven. Ik stel er een eer in zoveel mogelijk geld te verdienen. Als ik al een god dien, moet hij Mammon heten.''

,,Het enige geloof dat ik van huis uit heb meegekregen is een grote vrees voor totalitaire ideologieën. Bovendien werd ik door mijn ouders vlijtig gewezen op al de dwalingen die uit het geloof voortkwamen. Toch heeft die ene God, zo rond mijn zesde, even bestaan. Ik was verliefd op de juffrouw van de eerste klas. Zij geloofde in God. Dus ik kwam thuis en zei: God bestaat wel! Mijn ouders zeiden: Als jij vindt dat God bestaat, dan bestaat God. Een halfjaar later ben ik van mijn geloof gevallen omdat ik bedacht dat Jezus misschien wel over het water gelopen kon hebben, maar dat het toch vreemd bleef dat hij daar geen natte voeten aan overhield. Begrijp je? Niet dat ik erg mijn best doe om God te ontkennen; als je je verkrampt blijft vasthouden aan de gedachte dat God niet bestaat, geloof je er in feite ook in. Blijkbaar is religie een menselijke uitvinding die goed werkt. Toch ben ik een nihilist en ik verwacht het ook te blijven. Ik hoop wel dat ik in mijn eentje sterf, omdat het mij heel beschamend lijkt als ik mij, in mijn laatste vijf minuten angstig geworden, alsnog op God zou gaan beroepen. Die afgang wil ik niet meemaken.''

2 Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is

,,Ik ben van ongelovigen huize, een product van mildheid, mededogen en verlichting, en heb dus nooit de behoefte gehad om mijn heil bij een afgod, een goeroe of ander groot licht te zoeken. Misschien ben ik wel een dweper, maar ik dweep eerder met de nederlaag dan met de overwinning. Ik vind Janmaat sympathieker dan Rosenmöller, om maar eens wat te noemen. Ik word liever voor vullis uitgemaakt, dan op handen gedragen vanwege mijn 'menselijke' vraaggesprekken. Mijn kind, mijn vrienden en vriendinnen weten genoegzaam wie ik ben - dat is het enige wat telt. De rest is onzin. Je gaat jezelf voor de buitenwereld toch niet etaleren als iemand die ook nog een 'zachte' kant heeft? Ik heb nooit ergens bij willen horen. Ik zou me zorgen moeten maken als ik in brede kring geaccepteerd werd. Dat zou betekenen dat mijn meningen niet zo heel veel waard zijn. Het is niet mijn behoefte om invloed uit te oefenen of belangrijk te zijn. Ik wil gewoon kunnen zeggen wat ik vind. Tot mijn schande heb ik moeten ondervinden dat je veel dingen niet kunt zeggen in Nederland, terwijl iedereen voortdurend hoog opgeeft over de tolerante samenleving die wij heten te zijn. Nou, ik heb meer vertrouwen in mijn eigen onfatsoen dan in de betamelijke uitspraken van Sylvain Ephimenco - die de vader van het vermoorde meisje uit Kollum met Le Pen vergelijkt -, Frits Abrahams, de racistische beroepsneger Stephan Sanders en nog wat van die voorgangers uit de politiek-correcte gemeente.''

3 Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken

,,Als ik Gerard Reve lees, kan ik ontroerd raken door zijn devotie voor de Heilige Moeder, dus ik zeg niet dat iedere gelovige een domoor is, maar ik zie te veel domme mensen die zich beroepen op God. Die vorm van gelovigheid kan mij niet belachelijk genoeg gemaakt worden.''

4 Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

,,Op zondag ga ik met mijn zoon naar de film of naar de speeltuin, maar als je het in uren omrekent, werk ik zeven dagen per week. Ik ben een workaholic. Rust is verloren tijd; ook in mijn ontspanning schuilt een zeker fanatisme. Ik doe alles hevig: werken, drinken, snuiven en liefhebben.''

5 Eer uw vader en uw moeder

,,Mijn opa was Amsterdammer, een boekhouder in de Pijp. In de oorlog hielp hij onderduikers, bracht joodse kinderen weg, hield wapens verborgen in huis. Heel onverstandig allemaal, temeer omdat aan de overkant van de straat Poppesnor, een berucht NSB-inspecteur van politie, woonde.''

,,Mijn moeder was vier toen de oorlog uitbrak. Ze heeft als klein kind bonnen rond gebracht. Toen ik al een jaar of twintig was, heeft mijn moeder mij verteld dat ze een keer een executie heeft moeten bijwonen. En ze heeft gezien hoe haar vader - en later ook haar moeder - werden opgehaald. Mijn oma werd verhoord door Willy Lages. Dat is vermoedelijk geen aangenaam onderhoud geweest; weinig slaap, veel slaag en dreigementen. Ze hebben haar laten gaan omdat ze zwanger was, werd mij verteld. Zou het waar zijn?''

,,Theo, een broer van mijn vader, heeft zijn deelname aan het verzet met de dood moeten bekopen. Hij ligt op de ere-begraafplaats van Overveen. Ik herinner mij hoe mijn vader op zijn lippen stond te bijten en hoe er uitgerekend in de twee minuten stilte een straaljager overkwam. Wij hadden nooit bloemen bij ons, want mijn vader vond het maar een naar idee dat ze zouden verwelken.''

,,Enfin, wat wil je nou horen? Het begint nu al te rieken naar het plaatsvervangende heldendom van de kakelende Tweede Generatie waartegen ik altijd heb gefulmineerd.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.