breedveld / Het beste tegengif tegen de gekte die oorlog heet
Oorlog wekt zowel bewondering, ontroering en euforie op, als afschuw, verdriet en verbittering. Oorlog spreekt hoe dan ook tot de verbeelding. Alleen al om die reden zijn oorlogsverslaggevers eerder geneigd te appelleren aan sentiment dan ratio.
Aldus enkele jaren geleden de historicus M. Bossenbroek in het blad Maatschappij en Krijgsmacht. Een jaar later, in 1996, schroomde de columnist Bluntschli niet de oorlogsverslaggever mede om die reden in het militaire blad Carré te omschrijven als ’een combinatie van een zelfbenoemde held, een gewillige propagandist en een bewuste mythevormer’.
Met deze kenschetsen in het achterhoofd bleef ik zaterdag op de podiumpagina meteen haken bij de kop: ’Pure oorlogsverslaggeving blijft’. Daaronder de samenvatting van een hoofdstuk uit het boek ’Het maakbare nieuws’ van Minka Nijhuis, die Trouw-lezers ongetwijfeld kennen van haar reportages in deze krant over oorlogsgebieden als Irak en Burma. Wat is er ’puur’ aan oorlogsverslaggeving? En wat blijft er hangen? Niks dan narigheid en ellende, dacht ik, voor ik ook maar één letter van het geschrevene tot me had genomen. En in een bonte stoet zag ik de oorlogstaferelen weer, zoals die in de loop der jaren via de media tot mij gekomen zijn. Beelden van ontredderde burgers, weeklagende vrouwen, schietende mannen (zelden vrouwen) en eindeloze zwermen vliegtuigen, waarvan je weet dat ze gevaarlijke bommen aan boord hebben en je soms de gevolgen te zien krijgt.
De zin van deze beelden is vaak ver te zoeken, tenzij je geneigd bent je te laten meeslepen door de begeleidende oorlogsretoriek, waarin veelal sprake is van een gerechtvaardigde oorlog tegen een wrede, niets ontziende vijand, die een regelrechte bedreiging vormt voor onze vrije samenleving. In die opgeklopte sfeer staat de oorlogsverslaggever al gauw voor een onmogelijke opgave. Het is levensgevaarlijk aan het front. Hij mist ieder overzicht om op een behoorlijke wijze de feiten op een rijtje te zetten. Zijn bewegingsvrijheid is beperkt en een dubbelcheck van de feiten, bijvoorbeeld bij de ’vijand’, is een illusie, want per definitie ingegeven door propagandistische doeleinden. Bovendien heeft de oorlogsverslaggever te maken met een thuisfront dat vooral wil horen wat het wil horen, zodat kritische verslaggeving al gauw wordt uitgelegd als te subjectief en deloyaal.
Probeer onder deze omstandigheden maar eens pure oorlogsverslaggeving te plegen en door de muur heen te breken dat in tijden van oorlog de eigen zijde van het front altijd de waarheid spreekt en de vijandelijke zijde zich altijd van leugens bedient. Of zoals Winston Churchill dit punt in het Britse Lagerhuis verdedigde: in tijden van oorlog is de waarheid zo belangrijk ’dat ze soms beschermt dient te worden door een laag van leugens’. Daarmee vergeleken hebben journalisten in het huidige informatietijdperk onmiskenbaar belangrijke winst geboekt op de almacht van de oorlogspropaganda. Er lijkt sprake te zijn van redelijk betrouwbare informatie over het verloop van de strijd. Hoewel de inval in Irak volgens een laatste telling gebaseerd blijkt te zijn op maar liefst honderddertig leugens.
Pure oorlogsverslaggeving lijkt dus onmogelijk. Toch heeft Minka Nijhuis een punt waar zij stelt dat de oorlogsverslaggever wel degelijk toegevoegde waarde heeft, en ook puur kan zijn en wel door te schrijven over de denk- en leefwereld van de mensen die moeten zien te overleven in die gebieden. Zij zegt: „Het zijn juist kleine, persoonlijke kronieken die beklijven, veel meer dan de nieuwsberichten of algemene verhalen die na verloop van tijd allemaal op elkaar gaan lijken en die de lezer alleen maar verder afstompen.” Zo is het maar net. En als je het mij vraagt zijn deze kronieken ook het beste tegengif tegen de gekte die oorlog heet.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (12)
Er bestaat niets ergers dan oorlog,mensen maken elkaar af om niets.Daar een objectief verslag van geven is onmogelyk.Men is het altijd met 1 party eens.het is dan normaal dat de verslaggever naarde belevenissen van burgers luistert en naar aanleiding daarvan haar verslag maakt.Het gevolg daarvan is wel dat er een gekleurde berichtgeving gegeven wordt,maar het kan moeilijk anders.
Stalin, Kremlin op 15-05-2008, 00:27
Echtscheiding en abortus: christen relifanaten zijn er fel tegen. Maar wat heeft vaker tot oorlog geleid: abortus, echtscheiding of religieus fanatisme?
JW, Buitenland op 15-05-2008, 00:26
Oorlogen zijn het eindprodukt van oorlogen die mensen voeren in hun harten tegen hun broeders en zusters!Echtscheiding, abortus en graaien aan de top, het zijn katalysatoren die onvrede en oorlogen doen ontstaan!
Piet, Veluwe op 14-05-2008, 21:27
Oorlog kan mijn bewondering niet krijgen .. ik noem het een zwaktebod. De idiotie dat men nog steeds denkt dat men door oorlog Vrede bewerkstelligd is gebouwd op een oude filosofie. Men weet immers wel beter met het functioneren van de hersenen dat Oorlog als zodanig niet werkt en zeker niet vanwege egoistische motieven als olieschaarste (hoe belangrijk ook voor de zeker Westerse Economie). Oorlog als zodanig blijft een zwaktebod!
Barbara, Amstelveen op 14-05-2008, 20:53
De oorlogsvoering in Afghanistan wordt ook door journalisten vredesmissie genoemd. Onbegrijpelijk. We zien zelden of nooit de gewonden en doden aan beide zijden van de vuurlinie. Niet voor niets zijn de documentaires van John Huston, einde van de Tweede Wereldoorlog, verboden door de Amerikaanse overheid: ze toonden de ellende voor de soldaten al te duidelijk.
John, Rotterdam op 14-05-2008, 14:39
Het ergste vind ik groeperingen die ?liegen? of maar de helft v.d. waarheid vertellen, en die dit bij wijze van spreken als ideologie hebben. Een spijtig maatschappelijk voorbeeld daarvan was het ?politiek correctisme? van de afgelopen decennia, dat er bovendien de hand niet voor omdraaide om andersdenkenden via woordelijke- en soms ook fysieke intimidatie het zwijgen op te leggen. Technisch gezien was dat geen oorlog, maar de facto vertoonde het wel veel karakteristieken van oorlogvoering en onderdrukking… Het is uit dergelijk misprijzen voor de waarheid, waarbij men alleen oog heeft voor de ?eigen waarheid?, dat echte oorlogen voortkomen.
alethea, Vrijland op 14-05-2008, 11:38
Oorlogen zijn regelmatig primair rationeel, denk aan de westerse bemoeienis met Irak en Afghanistan. Het beste tegengif tegen oorlog is het tegengaan van het ontstaan van een voedingsbodem voor oorlog. Nederland doet zo veel fout. Vergelijk bijv. o.m. de geschiedenis op de Balkan en in Israël en de migratiepolitiek. Voor goede oorlogsverslaggeving moet een verslaggever vrij en onafhankelijk kunnen en willen opereren en moet hij daarbij goede informatie weten te verkrijgen over alle betrokken partijen en alle zaken en groeperingen er omheen. In Afghanistan en Irak gebeurt zo ongeveer het omgekeerde. Internet heeft daar nog geen vat op.
J.J. v.d. Gulik, Andijk op 14-05-2008, 09:06
Oorlog is geen gekte. Oorlog hoort -helaas-bij de mens. Er is één heel goed medicijn tegen de oorlog: een sterk leger. Het product van het leger is vrede. Rest is raaskallerij.
roel, amsterdam op 14-05-2008, 09:06
Een bijzonder interessant thema dat Breedveld hier opvoert en dat zeker niet met een enkele column kan worden afgedaan. Het lijkt me goed om niet te vergeten dat alle oorlogscorrespondenten en historici een klein stukje kunnen bijdragen aan zowel de waarheid als de leugens die met oorlog te maken hebben. Onontkoombaar zijn de vele overwegingen en invloeden die hierop inspelen. Nooit moeten we vergeten dat zelfs de beste jourmnalisten en correspondenten behalve observeren ook liegen, interpreteren en selecteren met duistere bedoelingen om de oorlog als noodzakelijk kwaad een gezicht te geven.
Bukowsky, Santiago op 14-05-2008, 09:06
Nu is oorlog ook weer niet zo gek als Breedveld ons wil doen geloven. Behalve alle ellende en misère heeft oorlog wel zeker een duidelijk nut om conflicten op te lossen of zichtbaar te maken. En de oorlogscorrespondenten en journalisten varen hier wel bij. En er is een enorm grote markt voor ellende en bloed. Aversie tegen oorlog is niet voldoende om conflicten op te lossen.
Bukowsky, Santiago op 14-05-2008, 09:06
Wat een bladvulling. Het lijkt mij dat ieder denkend mens zich voor kan stellen wat het betekent als je bommen gooit, raketten afvuurt en daarna ten oorlog trekt. Daarvoor heb je toch geen vrouwenbeeldvorming van lijdende mensen nodig. We moeten maar eens na gaan denken over welke beelden uitvergoot moeten worden in de media. Dit lijkt me een zinloze uitvergroting.
Johan, Amsterdam op 14-05-2008, 08:56
Waarom doet Nederland eigenlijk mee in Afghanistan?
CAREL VAN EEDEN, Landsmeer op 14-05-2008, 08:56
Plaats een reactie
Stuur artikel door